ممكن است حالتى پيش آيد كه لازم باشد روده‌ها را گرم و كبد را سردمزاج نگه‌دارى ، در اين حالت بايد داروى گذاشتنى سردىبخش بر كبد و اطراف نزديك آن بگذارى و نگذارى كه داروهاى بر شكم گذاشتنى يا ماليدنى گرمىبخش چندان به كبد نزديك باشند كه گرمى آنها به كبد سرايت كند . حال قلب نيز مانند كبد است ؛ اگر بايد شكم را گرم گردانى و گرمى براى قلب زيان‌آور باشد بايد كارى كنى كه مزاج قلب را به وسيله‌اى به حال طبيعى نگه‌دارى كنى و نگذارى تأثير داروهاى شكم گرمكن به قلب برسد . بهترين دارويى كه براى سرد نگه داشتن مزاج طبيعى قلب - كه از گرمى شكم تأثيرپذير نباشد - عبارت است از افشره‌هاى سردمزاج همراه كافور و صندل و بايد در چنين حالاتى وسيلهء خمير يا پارچه يا لباس ، مرز فاصلى ميان اطراف روده و اطراف كبد و اطراف قلب قراردهى كه مبادا مادهء سيلانى از داروى ويژه به هر اندامى به ديگرى منتقل شود . بيماران قولنج زياد تشنه مىشوند ؛ نبايد بگذارى آب زياد بخورند . كم بخورند و بر تشنگى صبر و شكيبا باشند و اگر آب كمى را كه مىخورند مخلوط با گلاب قند باشد بسيار خوب است ؛ زيرا كبد ( بدن - نسخه . ) شيرينى را دوست دارد و با كمال ميل آن را مىپذيرد . فصل دوم علاج قولنج سرد در فصل اول براى علاج قولنج به‌طور عموم و همگانى دستوراتى را ذكر كرديم و اينك در علاج هر يك از حالات جداگانهء قولنج علاج و داروهاى ويژه به آن حالت را يكى بعد از ديگرى شرح خواهيم داد . و از علاج قولنجى كه از اثر سردى باشد شروع مىكنيم . در علاج قولنج سرد نكند پناه به داروهاى مخدر ببرى ! طبيبانى كه براى تسكين درد قولنج سرد داروى مخدر تجويز مىكنند اشتباهى بزرگ مرتكب شده‌اند و كار دست بيمار داده‌اند . مخدر در چنين حالتى خطرى است بزرگ ، به كار بردن داروى مخدر تنها تسكين دهنده‌اى بيش نيست و در علاج بيمارى هيچ اثرى ندارد . علاج راستين ريشه‌كن كردن سبب بيمارى است ؛ در صورتى كه مخدر سبب بيمارى را پابرجا مىكند و احساس به وجود مادهء بيمارى از بين مىبرد . اگر مادهء سبب بيمارى خلط غليظ باشد ، از داروى مخدر غليظتر مىشود . و اگر خلط سردمزاج است يا خود سبب سردمزاجى بيمار است از داروى مخدر سردتر مىگردد . اگر سبب قولنج سرد باد انبوه برهم آمده است از مخدر انبوه‌تر و پر پشت‌تر مىشود . اگر سبب از سفت و كلفتى لايهء جرم روده است ، داروى مخدر ، كلفت‌تر و سفت‌ترش مىكند و اگر قبل از مصرف مخدر ماده روده را بيرون نمىداد و ماده در آن تحليل نمىرفت ، بعد از آن بيشتر در تحليل بردن ماده ناتوان مىشود . داروى مخدر شايد درد را تسكين دهد . اما اين تسكين درد موقتى است بعد از يك روز يا دو يا سه روز درد برمىگردد و شديدتر از قبل بيمار را آزار مىدهد . پس تا امكان دارى و تا داروى مناسب را گمان