گفتار چهارم علاج قولنج ، معرفى ايلاوس ، جزئياتى از بيماريهاى روده فصل اول دستورات علاج قولنج همين‌كه قولنج پيدا شد ، نبايد ابدا علاج را به تأخير اندازى و اهمال كنى ؛ از همان ابتداى كار كه نشانيها بروز مىكنند بايد بيمار از شكم مالامال كردن از غذا بپرهيزد و چه نوع پاكسازى برايش مصلحت است به عمل آورد . ممكن است كارى كند كه همين‌كه غذا خورد خود را قى دهد و هرچه خورده است فورا و بلادرنگ برآورد و پرت كند كه خلط مايهء بيمارى نيز با برآورده برآيد و به بيرون ريخته شود و به اين ترتيب كاملا پاكسازى گردد . ممكن است اگر مادهء خلط رطوبى صفرائى سبب قولنج شده باشد با قى كردن بيرون آيد . اگر قى كردن بيمار زياد بود و از حد متوقع گذشت ، علاج بند آوردن قى را به كار انداز ! يكى از علاجهاى خوب و مفيد در اين مورد عبارت است از شربت نعناع كه با آب انار درست شده با كمى زيره و سماق مخلوط شود و بيمار بخورد . اما خوردن داروى مسهل را كه از بالا فرو داده مىشود من نمىپسندم ؛ زيرا احتمال دارد كه راه بندان در قولون بسيار تند و قوى باشد و خلط سخت شده يا مدفوع خشكيدهء فندق مانند بزرگ باشند و در قولون گير كرده باشند ؛ در اين حالت اگر خلط اسهال داده شده از بالا بر گيركرده‌ها آيد ، آن هم بار گرانى بر بار گران قولون مىافزايد و خطرى بزرگ دربردارد . پس بايد سوپهاى نرمى بخش شكم را در اوايل معالجه تجويز كنى كه بيمار بخورد . سوپهايى كه غذاى گير كرده را بلغزانند از قبيل : آبگوشت خروس پير كه بعدا چگونگى آن را شرح خواهيم داد . بلكه ما اين را در لوحهاى داروهاى تك و ساده توضيح داده‌ايم . بعد از استعمال آبگوشت خروس پير ، بيمار را حقنه كن ! مايهء حقنه بايد نرم و نرمى بخش باشد . اگر ديدى كه بيمار تب دارد به جاى آبگوشت خروس پير ، آبجو بخورد تا خلط و تيله ماننده‌هاى خشكيده در پايين را كم‌كم و به تدريج بلغزاند و با خود ببرد . اگر ديدى كه تيله ماننده‌ها و خلط بسيار غليظ بيرون آمده‌اند ، آنگاه اگر داروى تناولى مسهل بخورد مانعى ندارد . اما باز اگر ممكن باشد به وسيلهء قى كردن پياپى خود را پاكسازى كند خوب