أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

353

قانون ( فارسى )

6 - شايد از اثر فشار باردارى باشد . اگر سبب از زهدان نيست و از چگونگى حالت خون است ، چندين احتمال دارد : 1 - از چيرگى خون و افزونى خون است كه با فشار بيرون مىجهد ، نه از نيروى دفع كنندهء طبيعت كه به مصلحت دارندهء زهدان است ؛ چنان كه قبلا ذكر كرديم . اين دو حالت خونريزى هرچند هر دو بيش از حد طبيعى و بيش از اندازهء لازم هستند و در هر دو حالت تا بيمار و زهدان بيمار را ناتوان نكنند بند نمىآيند و به ريزش ادامه مىدهند ، اما در عين حال باهم متفاوتند . 2 - احتمال دارد سبب ، بدن دارندهء زهدان ناتوان باشد و خون بر بدن سنگينى كند كه در اين حالت خونريزى از زهدان هرچند بيش از حد هم نباشد و بد گوهر هم نشده باشد ، بدن اين بار گران را از خود دور مىسازد . 3 - شايد سبب خون تندمزاج است كه بيرون مىريزد و زهدان تاب جلوگيرى از آن را ندارد . 4 - ممكن است دليل خون بسيار كم‌مايه باشد . 5 - شايد از گرم‌مزاجى خون است . 6 - احتمالا مادهء آبى و رطوبى در خون زياد است ، امّا نبايد فراموش شود كه هرگاه و در هر حالت خونريزى در هر جاى بدن باشد وقتى كه شروع مىكند ، كم و كم‌مايه و آبكى مىآيد ، بعدا به تدريج زياد مىشود و غليظ و پرمايه مىگردد ، و مدتى اين غلظت و پرمايگى دوام مىيابد و بعدا كم‌كم به سوى كم‌مايگى برمىگردد و كمتر مىشود و آبكى مىشود ؛ زيرا دهانهء رگها ، مجراهاى خون كه باز مىشوند اوّل تنگ هستند فشار جريان خون مجرا را گشاد مىكند و سرانجام كم‌كم به حالت تنگى برمىگردند و به خشك شدن نزديك مىشوند . و هرگاه خونريزى زهدان از حد و اندازه پا فراتر نهاد ، اشتهاى خوراك كم مىشود ، از غذا لذت لازم نمىبينند ، بدن و دست و پاها هيجان زده مىشوند ، رنگ صورت زن زشت مىشود و ممكن است به بيمارى استسقا بينجامد . امكان دارد كه از بيرون ريختن مادهء خون به حد زياد ، خلط صفرا بر بدن چيره شود و تبهاى صفرائى گزنده بردارندهء زهدان مهمان باشند . از شعله‌ور شدن حرارت گزنده كه مادهء خون آن را اصلاح مىكرد ، ممكن است به چندش و لرز مبتلا شود و اگر اين حرارت خون اصلاح‌كننده‌اش را نيافت و بر بدن چيرگى يافت ، كم اشتهايى را بيشتر تقويت مىكند ؛ زيرا معده خود از اثر كم‌خونى تا اندازه‌اى اشتها را از دست داده است و حرارت گزنده - كه بر بدن چيره شده - كم را كمتر كرده است . از اثر خون‌ريزى زهدان به حد زياد پيهاى وابسته به زهدان كش مىروند و شايد پشت بيمار از اثر كشيدگى پيها به درد آيد . در ايّام بارانهاى زياد ، خونريزى زهدان زياد رخ مىدهد . نشانيها اگر خونريزى بيش از حد زهدان طبيعى باشد ، علامتش اين است كه : بيمار هيچ آسيبى نمىبيند و بلكه از آن مىآسايد و بهره هم بيند ؛ نه نيرو را از دست مىدهد و نه درد و آزارى دارد . اين حالت