أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
10
قانون ( فارسى )
كسانى كه كشيدگى در بدن دارند از آنجا كه نمىتوانند تفالهء مدفوعى و خلط داخل رودههاى بالائى را دفع كنند ، براى ابتلا به قولنج آمادگى دارند ؛ چنين كسانى نمىتوانند مادهء مدفوعى را در رودههاى پايينى بند آورند و ماده خود به خود فرو مىريزد . ممكن است سردمزاجى انسان سر به قولنج كشد . اكثرا سبب به وجود آمدن قولنج از گير كردن بلغم غليظ در رودهء قولون است . اگر بلغم نباشد ممكن است باد باشد كه در قولون سبب راهبندان مىشود يا به لايههاى روده و ليفهاى منشعب از روده نفوذ مىكند و آنها را از همديگر جدا مىسازد . اينچنين بادى وقتى پديد آيد كه معده بيش از حد طبيعى گشاد باشد و باد در آن برهم جمع شود يا حرارت معده و نزديكى اندامان گرممزاج به معده باد را در آن جمع آورد كه از آنجا به رودهها سر مىزند . در رودههاى بالا - كه باريكند - باد گير مىكند و در رودههاى ديگر وقتى چنين بادى گير مىكند كه معده تنگتر از حالت طبيعى و سردمزاج باشد و پيچ و خمهاى زياد در آن باشد و هر دو لايهء معده سفتتر از حالت طبيعى باشند . قولنج بادى هرچند حتما مادهاى همراه دارد كه باد را كش مىدهد ، اما نشايد كه درد قولنج را از آن مادهء همراه دانست ؛ زيرا مادهء كش دهندهء باد خود سبب درد قولنج نمىشود بلكه روىآورى از آن ماده رخ مىدهد كه سبب آزار قولنج مىگردد و هرگز مادهء كش دهندهء باد راه بر خروج مادهء داخل روده نمىبندد . اما اگر بلغم گير كرده در روده سبب قولنج شود ، خود مادهء بلغمى آزار رسان است و خود بلغم راهبندان به وجود مىآورد . در ساير حالات قولنجى كه غير از قولنج بلغمى يا قولنج بادى باشد ، احساس درد كمتر است . چيزهايى كه سبب قولنج مىشوند و روده را براى ابتلا به قولنج آماده مىسازند عبارتند از : 1 - شراب مخلوط با آب كه آبش از نيمه بيشتر است . 2 - سبزيجات و بويژه كدو و ميوههاى آبدار بويژه اگر انگور بخورند و آب بر آن بنوشند و بعد از آن حركت كنند . 3 - جماع كردن . 4 - حبس باد شكم و منع خروج آن . 5 - سرماى شديد به رودهها راه يابد ، رودهها سرما بخورند و سفت گردند . چيزهايى كه روده را آمادهء بند آوردن تفالهء مدفوعى مىكنند و ممكن است قولنج پديد آورند عبارتند از : خوردن تخممرغ برشته ، گلابى ، به گسمزه ، تريد ، قاوت ، گاورس ، برنج و امثال آنها . جماع زياد و بويژه جماع با شكم سير كه انسان غذاى غليظ خورده باشد و بر آن جماع كند ، ممكن است موجب قولنج گردد . به تأخير انداختن زمان اجابت مزاج ممكن است موجب قولنج شود . هريك از انواع حالات قولنج كه سببش گير كردن خلط غليظ يا مدفوع در روده باشد ، حتما قبل از ورود به روده و گير كردن در آن روده كور را هم پر و مالامال مىكنند و در اكثر حالات غير روده كور را نيز در بر مىگيرند . اگر همهء مادهء جمع آمده در روده كور پاكسازى نشود ، خروج مدفوع كامل صورت نمىپذيرد و