أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

220

قانون ( فارسى )

غيره از اين مادهء رطوبى تغذيه مىكنند . ممكن است مقدار زيادى از اين مادهء رطوبى - كه در رگها متفرق شده است - مرحلهء چهارم هضم را هم پشت سر گذاشته و آمادگى كامل يافته باشد كه رگها و اندامان هم‌جنس و هم‌گوهر رگها را تغذيه دهد ، بدون اينكه نياز به تغيير زياد داشته باشد ؛ اين است كه مادهء منى شدن راه رگها را در پيش مىگيرد . دربارهء منى دو نظريه هست : جالينوس و بسيارى از طبيبان گويند : خداوند بزرگ در نرينه و مادينه ماده‌اى را كاشته است كه مراحل نمو را طى مىكند و جاندار از آن به وجود مىآيد . اين بزر خدادادى را در نر و ماده آب پشت ناميده‌اند . آيا كنش و واكنش در آب پشت هر دو جنس نر و ماده يكى است كه هر دو را به يك اسم مىخوانند ؟ يا براى اين به هر دو يك اسم مشترك داده‌اند كه در تكوين جنين هر دو باهم همكار و سازگارند و بايد هر دو باهم دست به كار شوند و زير بناى حيات و زندگى را پىريزى كنند ، بدون اينكه كاربرد هر دو كاملا يكنواخت باشد . يا چنين تصور كرده‌اند كه هر دو نوع آب پشت نر و ماده بدون هيچ فرق و امتيازى مواد خام اوّليهء تكوين جنين هستند و طرح‌ريزى و شكل‌پذيرى هر دو در يك راستا است . كه در حقيقت هرچند يكى از اين دو نوع آب بدون همكارى ديگرى نمىتوانند كارى را از پيش ببرند و به تنها از تكوين زيربناى زندگى جاندار عاجزند ، اما كاربرد اين دو تا اندازه‌اى از هم جدا است . بزرى كه در نرينه است در طرح‌ريزى و ترسيم نيرومندتر از بزر موجود در مادينه است ؛ در عوض نيروى شكل‌پذيرى در بزر مادينه نيرومندتر از آن است كه در نرينه است . آب پشت نر ( بزر تكوين جنين در نرينه ) در شاخ مانندهء زهدان مادينه مىريزد . دهانهء زهدان آن را مىبلعد و به شدّت به داخل مىكشد . امّا بزر زير بناى تكوين جاندار در مادينه از بالا نمىآيد بلكه از داخل زهدان برمىجوشد و از آوندها و رگها در جاى استقرار جنين جمع مىشود . حكماى دانشمند غير جالينوس و هم رأيانش ، نظرهايى دراين‌باره دارند كه شايد تا اندازه‌اى با نظريهء جالينوس فرق داشته باشند . كه اينك خلاصهء آن را بازگو مىكنيم . آنان مىفرمايند : بزرى كه مايهء تكوين جنين است در نرينه طرح‌ريزى را به عهده دارد و بزر مادينه تنها ويژگى به شكل‌پذيرى دارد . بزر نرينه كه كار طرح‌ريزى را به عهده دارد ، تمايل به هم شكل بودن با جسمى را دارد كه از آن جدا شده است . مگر اينكه بازدارنده و منازعى به ميان آيد . بزر مواد زير بناى تكوين جنين در مادينه شايد تا حدّى از پذيرفتن طرحى كه نرينه ريخته است خوددارى كند ؛ امّا سرانجام مىپذيرد كه بناى تكوين شده هم شكل جسمى باشد كه بزر اساس طرح‌ريزى را كاشته است . پس اگر بر هر دو نوع از بزر نرينه و مادينه يك اسم گذاشته‌اند فقط به خاطر اين است كه در كار پىريزى و شكل‌گيرى جنين همكارى و سازگارى هميشگى با هم دارند و گرنه در حقيقت بايستى بر هر يكى نامى گذاشت . اگر آبى را كه از نرينه جدا مىشود آب پشت بناميم ، نشايد آبى كه در درون مادينه بر مىجوشد همين اسم را داشته باشد .