[ ادامه فن شانزدهم ] گفتار سوم درد روده‌ها و علاج آنها فصل اوّل شكم پيچه ( مغص ) سببهاى به وجود آورندهء درد پيچش شكم از اين قرارند : 1 - باد در شكم حبس شده و بيرون نمىآيد . 2 - مادهء ريختنى تند مزاج و گزنده در اندرون گير كرده است . 3 - مادهء بوركى شورمزهء گزنده در احشاء حبس شده است . 4 - مادهء خلط غليظ كمين گرفته و از بيرون آمدن سرپيچى مىكند . 5 - قرحه يا ورم رخ داده و سبب شكم‌پيچه شده است . 6 - بيمار تب دارد و شكم پيچه از اثر حالت تب است . 7 - كرم كدو در روده‌ها سبب شكم پيچه شده است . 8 - گاهى شكم پيچه از اثر بحران بيمارى رخ مىدهد و نشانيهاى بحران از آن آشكار است . هر درد شكم پيچه كه شدت يابد به بيمارى قولنج شبيه است و علاجش علاج قولنج است ؛ مگر اينكه شكم‌پيچه از اثر خلط مرارى باشد كه اگر با علاج قولنج معالجه شود خطرى بزرگ در بر دارد . درد شكم‌پيچه اگر همراه اسهال نباشد و شدت بيشتر يابد ، به بيمارى قولنج يا به بيمارى ايلاوس مىانجامد . اگر درد شكم پيچه به كزاز يا قى كردن ، يا سكسكه و كم‌هوشى بينجامد ، آژير مرگ بيمار است . نشانيها اگر شكم‌پيچه از حبس شدن باد است ، نشانيهايش : قرقر شكم ، بادكردگى ، كشيدگى درد بدون احساس سنگينى ، آرامش و بيرون زدن باد شكم است . اگر شكم پيچه از خلط مرارى باشد ، نشانىهايش : احساس سنگينى كم ، احساس درد شديد