در آن است - سبب حرارت مزاج معده شده است يا معده سوء مزاج گرم سادهء بدون ماده دارد ؟ . اگر مدفوع آروغ برآور آميزه با خلط مرارى باشد ، بايد بدانى كه مزاج گرم معده همراه مادهء مرارى است و آروغ دودى از معدهء گرم مزاج همراه ماده آمده است . اگر در مدفوع شخص آروغ‌كننده ، مادهء مرارى نيست امكان دارد كه گرمى مزاج معده از سوء مزاج گرم سادهء بدون ماده باشد و آروغ دودآلوده از آن برخاسته است . چنان‌كه مىتوانى از معاينهء مدفوع دليل گرم‌مزاج از خلط مرارى در معده را تشخيص دهى ، همچنان مىتوانى از مادهء برآورده از راه دهان به وسيلهء قى بر سرچشمهء آروغ دودى پى ببرى كه آيا از سوء مزاج گرم معدهء با ماده يا از سوء مزاج گرم معدهء بدون ماده پديد آمده است . علاوه بر اين دلايل شايد سببى ديگر در كار باشد كه آروغ دودى را به‌وجود آورده است ، مثلا انسان زيادتر از حدّ لازم بىخوابى كشيده است ، از اين بىخوابى كشيدن زياد از حدّ معمولى ، وقت كافى براى معده دست نداده كه خوراك را چنان‌كه لازم است هضم كند ، گر گرفته و گرم شده است و آروغ دودى ، دودى است كه از آتش معده برخاسته است . آروغ ترش : گاهى مىتوانيم از آروغ ترش انسان بر حال معده آگاهى يابيم . اگر انسان بعد از خوردن غذاى ترش‌مزه ، يا وقتى كه غذاى چندانى را نخورده است كه به حدّ ترشيدن در معده برسد ، شايد آروغ در اين دو حالت ترش باشد . اگر دو حالت ذكر شده در ميان نيست ، بايد بدانى كه از سردى معده آروغ ترش برخاسته است و به‌ويژه اگر خوراكيهايى را بيازمايى كه از ترشيدن دورند مانند عسل اگر ديدى كه باز آروغ ترش است به‌طور حتم بدان كه سبب آروغ ترش سوء مزاج سرد معده است و آن سوء مزاج سرد معده ، يا سوء مزاج ساده و بدون ماده است ، يا سوء مزاج سرد همراه ماده . اگر سوء مزاج سادهء بدون ماده نيست و سوء مزاج همراه ماده معده را دربرگرفته است ، هميشه دهانهء معده سنگين است و انسان احساس سنگينى در دهانهء معده مىكند . در اكثر كسانى كه مادهء سودايى دارند و كسانى كه طحال ناسازگار دارند و كسانى كه مواد از بالا ريزش كردهء سرد به معده‌شان وارد شده است آروغ ترش دارند . گاهى ممكن است آروغ در راه برآمدن با مادهء گرمىبخش برخورد كند و ترش گردد ؛ مثلا به ماده‌اى شيرين‌مزه برسد و آروغ را ترش گرداند . اين حالت در وقتى جاى صحّه گذاشتن است و نظريه‌اى درست است ، كه نشانيهاى حرارت و التهاب و احساس تلخى در دهان و تشنگى موجود باشد و انسان از چيزهاى سرد و سردىبخش بياسايد و بهره بيند . حال براى اينكه اثبات كنيم كه گرماى زياد از حد ممكن است آروغ را ترش گرداند مثالى مىآوريم : اگر شير را در سرما بگذاريم و شير را در گرما بگذاريم شيرى كه گرما بر آن تأثير دارد