فصل هفتم علاج يرقان سياه و زرد و سياه باهم اگر يرقان سياه از طحال منشأ گرفته است ، حال بيمار را به دقّت بررسى كن ! اگر پرشدگى از خون هست و خون در بدن راكد مانده و جمع شده و آوند را پر كرده است ، بيمار را رگ بزن ! و شاهرگ دست چپ را بزن . سپس رگ فاصل ميان انگشت كوچك و بنصر را هم بزن ! آنگاه به علاج خود طحال بپرداز . اگر طحال ورم دارد اگر ناتوان شده است ، اگر راه‌بندان در طحال است ، علاجى را كه براى هريك از اين حالات مىدانى استعمال كن ! اگر سبب يرقان سياه از كثرت و زيادى مادهء سودائى است كه در طحال توليد مىشود ، و سبب اين زيادى توليد از نيروى بيش از حد طبيعى طحال و از غذاها است - چنان كه اين مسئله را ذكر كرديم - علاج آن را استعمال كن ! حتما بايد بيمار يرقان سياه را اسهال دهى ، داروى اسهالى سزاوار چنين حالتى داروى اسقولوقندريون ( زنگى دارو ) است ، كه با خربق باشد ، و تركيب آن را در كتاب پنجم - كه كتاب داروسازى است - آورده‌ايم . بيمار بايد چندين بار به وسيلهء اين دارو پاكسازى شود . يا داروى افتيمون ( سس صغير ) تجويز كن كه بيمار بخورد و اسهال شود . كه تركيب آن چنين است : نسخه : هليلهء سياه و هليلهء كابلى هريك ده درهم . شاهتره ، زنگى دارو ، بسپايك ، شكوفهء كبر هريك پنج درهم . ريشهء كرفس و رازيانه از هريك پر يك مشت ( شش مثقال ) . خربق سياه دو درهم . همهء اين داروها را با سه رطل بر آتش بجوشان تا يك چهارم آب مىماند . آنگاه به وزن پنج درهم سس صغير در آن بريز و بگذار تنها يك غلت خفيف بخورد . بعد از آن آب را بپالاى و دو سوم درهم ايارج فيقرا ( معجون تلخ مسهل ) بر آن اضافه كن ! حبوب ساخته از هليلهء سياه ، سس صغير ، نمك هندى ، قارچ چمنى و پوست بيخ كبر ، نيز در اسهال دادن بيمار مؤثرند . هرگاه ديدى كه بيمار پاكسازى شده است ، شير شتر بچه‌دار بخورد . اگر شير شتر گير نيامد ، آب پنير آميزه با اسكنجبين همراه بزرها ، گورگياه ، مريم نخودى كوهى ( اربه ) ، داروهاى طحالى از قبيل : زنگى دارو ، ريشهء كبر و امثال آنها بخورد . آبى را بنوشد كه برگ درخت گز يا ريشهء درخت گز در آن پخته است . آب برگ كبر ، آب برگ ترب و اسكنجبين نيز بخورد . اگر حرارت دارد آب تاجريزى و آب كرفس بخورد ، خوب است . اسكنجبينى بخورد كه زنگى دارو ، برگ كبر ، ثمر درخت گز ، اربه ( مريم نخودى كوهى ) در آن پخته باشد . اگر ورم گرم در طحال است نبايد داروهاى گرمىبخش را به افراط استعمال كنى . اگر راه‌بندان در طحال سبب يرقان سياه شده است بازكننده‌هايى كه در علاج راه‌بندانهاى