سخن گفتيم . اگر راه‌بندانهايى در لوله رگها سبب يرقان شده‌اند ، به‌طور فراگير توضيح كامل را در بحث از علاج بندآمدنيهاى كبد از قبيل رگ‌زنى ، داروى ادرارآور و غيره را ذكر كرديم . اگر سد و راه‌بندان در كوژى كبد يا در گودى و ته كبد باشد ، دارو و علاج را برحسب حال و برحسب نياز گفتيم و گفتيم كه نبايد در حالت وقوع راه‌بندان در كبد ، داروى گيرنده و خشكاننده به كار برى . هرچند دارو گرم مزاج باشد ، زيرا گيرنده و خشكاننده ، مجرا را تنگ مىكنند و راه‌بندان را محكم‌تر مىسازند . اشاره كرديم كه اوّل در نرم گردانيدن و رطوبت بخشيدن به كبد مجرا بندآمده كوش و سپس كارى كن كه سد آمده را باز كنى . داروى ملين نيز برحسب نياز و برحسب حال بيمارى گاهى بايد گرم و تر و گاهى سرد و تر باشد . هرگاه راه‌بندان باز شد و اين باز شدن چه در آخر و بعد از معالجات مقدماتى و چه قبل از آن صورت بپذيرد ، بايد داروى اسهالى به بيمار بدهى آن هم برحسب حال و چندانكه بيمار تحمل مىكند . و نيز برحسب نوع اسهال و شايان حال بيمار كه سابقا اينها را همه گفته‌ايم . اين را نيز بدان ! كه اگر اوّل داروى اسهالى دادى و عمل نكرد و تأثير علاجى نداشت ، فورا داروهاى بازكنندهء بسيار قوى به كار بر و سپس داروى مسهل قوى استعمال كن ! اگر حدس مىزنى كه چيزى در مجرا گير كرده و ثابت شده است و به آسانى حركت نمىكند ، مسهل قوى را يكباره تناول كند ؛ ليكن در اينجا نيز نيروى جسمى بيمار را در نظر داشته باش ! من خود براى حالت راه‌بندان در گدارهاى كبد ، بجز داروهاى جانبى - كه سبب نرمش و اسهال دادن شوند و مادهء بندآمده را اسهال دهند - نمىتوانم داروى ديگرى كه با بندآمده و گير كرده سروكار داشته باشد ذكر كنم . امّا ديگران مىكنند و در اينجا آنچه غير من گفته‌ام مىخوانى و يكى از آن داروها چنين است : نسخه : خرفهء سبز ناخشكيده را بكوب و آبش را بگير . برگ ترب را بكوب و آبش را بگير . هر دو را باهم بر آتش بجوشان و آنگاه بپالاى . گاودانهء كوبيده را با افشرهء ترشك مخلوط كنند و بيمار يرقانى - كه يرقان از اثر راه‌بندان در كبد توليد شده است - از آن بخورد مفيد است . نسخهء ديگر كه طبيبان گويند : بزر ترب پوست‌كنده و مغز تخم خربزه ، هريك يك جزء . با نيم جزء مرّ و كوشنه مخلوط كنند و بخورند . اگر راه‌بندان از اثر خشك‌مزاجى و خشكيدن باشد - كه اين حالت را مىتوانى از معاينهء بدن بيمار تشخيص دهى - داروهايى كه صفرا را اسهال مىدهند از قبيل : لعابهاى صفراشكن ، گياه سپستان و امثال آنكه با روغن بادام باشند ، به كار انداز !