أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

329

قانون ( فارسى )

برخى از اطباء گفته‌اند : اگر كسى به يرقان مبتلا مىشود و كبدش نقصى ندارد و سرحال است و سبب يرقان از كيسهء زهره است ، بول آن بيمار به حالت عادى و داراى رنگ طبيعى است ؛ كه اين فرمايش ابدا باور كردنى نيست ؛ زيرا كبد بىنقص و سالم مادهء زهره را قبل از هر چيز به كيسهء زهره مىفرستد . اگر مانعى پيش آمد و نتوانست مادهء زهره‌اى را به كيسهء زهره بفرستد ، ماده را به گدار بول تحويل مىدهد و به هيچ وجه نمىگذارد مادهء زهره به خون راه يابد . امّا اين را در نظر داشته باش ! كه اگر در حالات يرقانى بول سفيد باشد و تغييرى نيابد يا اندكى تغيير يابد ، بدترين و پليدترين حالات يرقان است و بيم آن بسيار مىرود كه بيمار به استسقا نيز مبتلا گردد ؛ زيرا اين سپيدى بول يا كم تغيير يافتن بول نشان از آن دارد كه راه‌بندانها از اثر سردى و سرما ايجاد شده‌اند . اگر يرقان در اثر مسموم شدن از نيش جانورى است ، جاى نيش و گازگرفتگى گزارش صحيح مىدهد . اگر از اثر تناول چيز سمى است ، از اين علامتها نمايان است : 1 - بيمار قبل از تناول مادهء سمى تندرست و سالم بوده است . 2 - اخلاط بدن بيمار خوب گوهرند . 3 - بيمارى يرقان يكباره و بدون مقدمه روى آورده است . 4 - رنگ مدفوع به سپيدى تغيير نمىيابد . اگر يرقان از بحران بيماريها عارض شده است - كه گفتيم آن را يرقان بحرانى مىناميم - علامتهايش چنين است : 1 - خود وجود بحران بيمارى ، در بيماريهاى سخت و شديد ، يكى از نشانيهاست . 2 - علاماتى - كه دليل بر بحرانى شدن بيمارى سخت است - همراه يرقان خودنمائى مىكنند كه عبارتند از : الف - دل بهم آمدن و تهوّع . ب - قى كردن و برآوردن مادهء مرارى از راه دهان . ج - بيخوابى زياد . د - تشنگى . ه - كم‌اشتهائى . و - احساس تلخ‌مزگى در دهان . ز - كوچك شدن نفس . ح - قبض شدن شكم . 3 - حالت بحرانى در بيمار يرقانى وجود دارد كه خود بحران روى آورده دليل آن است . - كدام حالت از حالات بيمارى يرقان خوب و كدام حالت بد است ؟ - اين را مىتوانى از برابرى كردن و بررسى نشانيها درك كنى . كه اين مقارنه را در باب ويژه‌اى