أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

276

قانون ( فارسى )

اندامانى كه آمادگى پذيرش مادهء بيمارى استسقا را دارند ، عبارتند از : 1 - كليّه اندامان ظاهرى و پديدار بدن . 2 - فراغهايى كه در نزديكى آنها غذا و خلط جابجا مىشوند و به كار مىروند . بيمارى استسقا سه حالت دارد : 1 - استسقاى گوشتى . سبب بوجود آمدن استسقاى گوشتى ، مادهء آبى بلغمى است كه همراه خون در اندامان تن پراكنده و توزيع مىشود . 2 - استسقاى خيگى . سبب استسقاى خيگى ، مادهء آبكى است كه در قسمت‌هاى پايين و خالى درون و اطراف آن مىريزد . 3 - استسقاى طبلى . سبب استسقاى طبلى مادهء بادى است ، كه در فراغهاى درونى و اطراف آنها پراكنده مىشود . بيمارى استسقا از لحاظ عمومى سببها و علاماتى دارد و به علاوه هريك از انواع سه‌گانهء آن نشانيهاى ويژه به خود دارند . هر استسقايى از انواع سه‌گانه حتما از بيمارى كبد نشانى دارد . يا تنها كبد بيمار است و استسقا از آن نشأت گرفته است و يا كبد در بيماريى كه دارد و سبب استسقا شده است ، با اندام بيمار ديگرى شريك است . و ممكن است كه كبد بيمار باشد اما بيمارى استسقا بدنبال نداشته باشد . حال ببينيم كه سبب‌هاى ويژه به كبد و بدون اشتراك اندام ديگر ، كدامند : - نخستين و بيشترين سبب كه موجب استسقا مىشود ، ناتوانى نيروى هضم‌كننده در كبد است . و تو گوئى سبب مستقيم و در رابطه با توليد بيمارى استسقا ، همين حالت بدهضمى در نيروى هضم‌كنندهء كبد است . پيش‌درآمدهاى حالت بيمارى كبد كه سبب ايجاد بيمارى استسقا مىشوند عبارتند از : 1 - بيماريهاى كبد كه از سوء مزاج كبد رخ داده باشند . 2 - بيماريهاى ابزارى از قبيل : كوچك بودن جگر در خلقت ، راه‌بندان در كبد ، ورم گرم ، ورم سرد . ورم سست و ورم سخت كه دهانهء رگ كشندهء غذا را بسته باشد . 3 - سفت و سخت شدن پردهء پوششى نازك صفاق كه پيرامون كبد را پوشانيده است . بيماريهاى واكنش سوء مزاج كبد : الف - سوء مزاج گرم و التهابى در كبد . ب - سوء مزاج سرد در كبد . ج - سوء مزاج خشك در كبد . اما بيمارى استسقايى اكثرا پيامد مزاج خشك و يا مزاج سرد كبد است . مزاج خشك و مزاج سرد هركدام كه بر كبد چيره باشند ، در چند حالت اثر بر كبد مىگذارند و