أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
246
قانون ( فارسى )
است ؟ 3 - عمر بيمار را ملاحظه كن . آيا كودك است ؟ جوان است ؟ ميانسال است ؟ نوپير است ؟ سالخورده است ؟ . . . 4 - وقت بيمارى و هنگام معالجه را نيز در نظر داشته باش . همچنين سرما ، گرما ، اعتدال هوا و غيره را . چنان كه تو سابقا اينها را ياد گرفته و مىدانى ! اگر رگها امتلاى خونى دارند و بيش از حد طبيعى خون در رگ جمع شده است ، بايد بيمار را رگ بزنى . كدام رگ ؟ اگر امكان دارد و مانعى در ميان نيست شاهرگ دست را بزن . اگر ممكن نبود كه شاهرگ دست را بزنى اكحل ( وريد ميان بازو ) را بزن . اگر آن هم مصلحت نبود ، شريان سباتى ( سرارو ) را بزن . - چه مقدار خون از راه رگزنى از بيمار مىگيرى ؟ - اگر ديدى كه بيمار نيروى كافى دارد و تحمل مىكند ، مقدار خونى را كه در نظر دارى از او بگيرى همه را يك دفعه بگير . و اگر ديدى كه نيروى بيمار كامل و بر مرام نيست ، در چندين دفعه مقدار بايسته از خون را بيرون كش . و اين را فراموش مكن كه اگر بيمار را رگ نزدى و گذاشتى مادهء ورم در كبد بماند ، و به جاى رگزنى داروهاى گيرنده و بازدارنده به كار بردى ممكن است ورم گرم خونى در كبد ورم سخت و سفت گردد . و نيز اگر داروهاى تحليلبرندهء ورم به كار گرفتى ، ممكن است كه ورم را برانگيزى و درد را شدت بخشى . پس چنان كه گفتم قبل از هر چيز رگ بزن و در اينباره هيچ كوتاهى روا مدار و بايد خون زيادى را بيرون كشى . اين در حالتى بسيار بايسته و از هر كار ديگرى در اينباره مفيدتر است كه سببى بسيار قوى مانع رگ زدن نباشد . دستورات معالجهء ورم گرم خونى كبد وسيلهء داروها در سرآغاز پيدايش ورم و در سرآغاز شروع به معالجهء ورم به وسيلهء داروها - چنان كه در علاج هر ورمى قاعده و قانون است - بايد داروهاى بازدارندهء ورم و سردىبخش به كار برى . اما بايد بسيار دقت و احتياط كنى ! بيم آن را داشته باش كه مبادا ورم سفت و سخت گردد . از اين بلاها بپرهيز زيرا ورم گرم خونى در كبد ، بسيار زود براى سفت شدن آمادگى نشان مىدهد . پس بايد هر داروئى را كه تجويز مىكنى آميزهاى از نرمىبخش ، بازكننده ، ماليدنىهاى سردىبخش و سردمزاج باشند . اما نبايد در استعمال اين نوع داروها نيز افراط به عمل آورد و اندازه از حد لازم تجاوز كند ، كه در افراط استعمال آنها نيز بيم سخت شدن ورم مىرود . ممكن است رفتن بيمار به حمام مانع از سفت شدن ورم شود . و امكان دارد ورم به سختى نگرايد اما رو به كليه بتركد . اين نكته را نيز يادآور مىشوم كه بسيارى از داروهايى كه سردمزاجند و تا اندازهاى گيرندگى دارند ، يا غذاهايى كه اين خاصيت را دارند - از قبيل : انار و سيب و گلابى - اگر از طرفى نفع رسانند از طرف ديگر زيانهايى در بر دارند . چرا ؟