فصل يازدهم سكسكه - سكسكه چيست ؟ - سكسكه عبارت است از حركتى مركب و دوگانه . ترنجيدگى و بهم آمدن با كشيدگى و گسترش دادن . اين حركات مختلف در دهانهء معده يا در كلّيّهء جرم معده و يا مرى روى مىدهد . هرگاه مادهء آزاردهنده يكى از مواضع نام برده را آزار دهد ، اندام آزارديده براى دفاع و دفع آزار و دفع آزاردهنده به حركت مىافتد ، درست به حالت كسى مىماند كه مىخواهد از مانعى بپرد ، اما در اولين بار موفق نمىشود و دوباره كوشش را از سر مىگيرد . سكسكه به جنبش سرفه‌اى مىماند كه براى دفع خلط از ريه و حجاب به حركت درمىآيد . ممكن است سكسكه از سببى آزاردهنده نباشد و از خشكى باشد . كه در اين صورت بايد سبب خشكى بيش از حد در اندامان را مرتبط با سكسكه دانست . خشكى زياد معده را وادار به حركتى مىكند شبيه به ترنجيدن ، درعين‌حال طبيعت كوشش مىكند كه آن را به انبساط و گستردگى وادارد . اين كشمكش بازشو و بسته‌شو سكسكه را به‌وجود مىآرد . اكثرا سكسكه از آزارى بهم مىآيد كه بر دهانهء معده وارد شده است . همچنانكه از اثر آزاردهنده‌اى دهانهء معده مىپرد و با چندش‌مانندى برخورد مىكند . و به‌ويژه اگر معده خشك ( قبض ) باشد . كه در اين حالت دهانهء معده تحمل كمترين گزش را ندارد و عكس العمل از خود نشان مىدهد . گاهى سكسكه از اثر اشتراك عضوى ديگر پيدا مىشود . ممكن است قى كردن سكسكه را برانگيزد . به‌طورى كه از حركت شديد قى دهانهء معده آزار بيند . قى فراگرفتهء معده را به كلّى تنقيه نكرده است و باقى مانده‌اى در معده باقى است كه بيرون نيامده است و اين باقىماندهء كم ، سبب آزار دهانهء معده شده است . گاهى رخ مىدهد كه كسى مىخواهد قى كند اما خوددارى مىكند و قى كردن را به تأخير مىاندازد ، در اين مدت به تأخير انداختن سكسكه پديد آيد و اين سكسكه را مىتوان حركت اختيارى گفت . حركت كردن قى اكثرا از حركت همهء معده است نه از حركت دهانهء آنكه دهانهء معده بسيار حساس است و از مادهء برانگيزندهء قى بسيار آزار بيند . برخى از اطباء عقيده دارند كه حركت سكسكه قوىتر و شديدتر از حركت قى كردن است . زيرا قى چيزى را از معده دفع مىكند كه در جاى كاوك و توخالى ريخته شده است . اما سكسكه براى دفع چيزى ( ثابت - نسخه . ) خشك و خشكيده است . كه اين نظريه صحيح نيست . چرا ؟ - زيرا در هر حالت قى كردن و هر تهوعى هميشه ، سبب چيزى نيست كه در معده ريخته است . دوم اينكه لازم نيست هرچه چيزى را توانست دفع كند ، ناتوان‌تر از آن باشد كه دفع نمىكند و هر