أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
128
قانون ( فارسى )
3 - گوارشيهايى كه ريم آهن در آنها وارد است . 4 - گلنگبين در آب گرم خيسيده بهرهرسان است . و اگر اين داروى تركيبى را شب قبل از خوابيدن بخورند خوب است . كه تركيبش از اين قرار است . نسخه فلفل ، زيره ، بزر شبت ، هريك يك جزء . پر گل سرخ دو جزء . همه را سائيده و با پارچهء حريرى بيخته درهم آميزند و هر باره به وزن نيم درهم از آن با شراب آميزه با آب بخورند . اگر نياز به داروى قويتر بود ، چيزى را بخورند كه شورمزه ، ترشمزه يا تندمزه باشد . مثلا شراب فوگان كه از مويز و جو و غيره سازند بخورند و بعد از يك ساعت به وسيلهء اسكنجبين عسلى بر آتش گرم شده و افشرهء ترب و امثال آن از قبيل عسلاب و غيره خود را قى دهند . سپس قرص بزرگ گل را با داروى هليلهاى استعمال كنند . اگر ترشيدن خوراك در معده از سوء مزاج سرد بدون ماده باشد ، اكثرا نيازى به قى كردن نيست . اگر در موسم تابستان خوراك در معده مىترشد ، بسيار بد است . بايد بيمار از خوردن تريت ، آبگوشت ، آشهاى آبكى دورى جويد . غذاهاى بدون آب ، برشتهها ، در تابه سرخ شدهها و گوشت سرخ بدون پيه بخورند . بايد تنها به تبديل و تعديل مزاج بپردازند . هر خوراكى كه در معده فاسد مىشود بايد بيرون داده شود . اگر طبيعت ، بيرون راندن خوراك آمادهء فاسد شدن را به عهده گرفت چه بهتر ، و اگر به عهده نگرفت بايد به كمك دارو اين كار را انجام داد . داروى زيرهاى تناول شود ؛ اگر بهرهء كافى نداد بايد به گوارشىهاى مسهل پناه برد و اندكى از آنها را خورد . و همينقدر باشد كه مدفوع را بيرون براند ، نه زيادتر كار كند . « گوارشى به » در اين زمينه بسيار بهرهرسان است . راجع به خوب فراگرفتن خوراك و خوب هضم شدن خوراك توسط معده و مخالف آنها يعنى معده خوراك را خوب در بر نگيرد و خوراك خوب هضم نشود ، در بحثهاى پيشين - كه دربارهء نشانيها بودند - شرح مفصل دادهايم . اگر هيچيك از علامتهاى ذكر شده در ميان نبود اما معده سنگينى و پژمردگى احساس مىكرد و بر اين بود كه بار گران را بيندازد و آسوده شود بعلاوه نفستنگى هم بود ، بدان كه معده مقدار بسيارى از خوراك را دربرگرفته است و خللى در كارش نيست . ليكن از بسيارى خوراك در رنج است . اين را هم بدان كه هضم خوراك در ته معده صورت مىگيرد . و اشتهاى خوراك كار دهانهء معده است . فصل هفتم كندى و شتاب در پايين آمدن خوراك از معده اگر معده صحيح و سالم است و در دستگاه گوارش خللى نيست خوراك سبك را تقريبا دوازده ساعت و خوراك پرمايه را تقريبا به مدت پانزده ساعت نگه مىدارد كه كمى و زيادى وقت نگهدارى