اندامان ديگرى را در بر مىگيرند چنان‌كه رخ مىدهد كه دردسر زياد و پايدار و لجوج ، سبب آزار ريشه‌هاى پى مىشود و ترنجيدگى رخ مىدهد . گاهى سردرد از حدود خود تجاوز مىكند و زيانش به معده مىرسد چنان‌كه از اثر سردرد شديد ممكن است اشتها از بين برود ، يا سكسكه و دل به هم آمدن و ضعف هاضمه و غيره پيدا شود . اين را نيز بدان ! كه انگيزهء سردرد مزمن ، يا بلغم ، يا سودا يا ناتوانى سر است يا اينكه ورمى سفت و سخت در حال به وجود آمدن است يا ورمى گرم در راه سفت شدن است كه اكثرا سفت شدن ورم گرم ، در سردرد مزمن دست دارد . سردرد و ساير بيماريها حالتهاى مختلف دارند ؛ بعضى را مسلّم مىدانيم و مقصود از مسلّم حالتى است كه روىآورد در خود اوست و تشخيص آسان و چاره‌اش آسان است ، حالاتى هست نامسلّم ، يعنى با بيمارى ديگرى روى آورده و تنها چاره را در خود آن حالت نمىتوان يافت مثل اينكه سردرد و نزله هر دو باهم آمده‌اند . نزله از چاره‌جويى سردرد پيشگيرى مىكند . سردرد از ديگر سوى تقسيماتى دارد : گاهى انسانى صحيح الجسم و سالم به سردرد مبتلا مىشود و سابقه‌اى براى سبب سردرد ندارد . يا اينكه كسى به سردرد گرفتار آيد كه دملها و بيمارى و ضعف دارد و برخى از بدنهايى كه سر ناتوان ، يا اندام هضم‌دهندهء ناتوان دارند به درد سر دچار مىشوند . اگر اندام هاضمه ناتوان باشد بخارها در آنها گرد آيد و خلطهاى مرارى در معده مىريزد و سردرد پديد آيد . علاوه بر اين سببها گاهى از خوردن موادى چنان‌كه در جدولها ذكر شده است سر به درد مىآيد و بايد بدانى كه ادويهء ديك ابزارى و به‌ويژه : دارچين ختايى ( سليخه ) ، كوشنه ( قسط ) ، زعفران ، دارچين ، هل ( حماما ) ؛ و هم‌چنين كليهء داروهاى تبخيرى ( كه سر بر دود آنها مىگذارند ) چه سرد باشند يا گرم همگى مايهء سردرد مىشوند ، ليكن اگر دود كرده‌ها يك اندر ميان آيند منظورم اين است اگر تبخيرى به سبب گرمى آزارى به سر مىرساند به دنبال آن سردىبخشى تبخير شود يا برعكس سردرد از بين مىرود ليكن بايد دقّت كرد كه اگر سردرد تنها از حيث كيفيت نباشد و بلكه كميّت باشد ، يك اندر ميانى تبخيرهاى نامبرده ، شايد به جاى نفع‌رسانى زيان‌رسان باشند . سردرد موسمى در فصل زمستان كه احتقان ( بند آمدن ماده ) زياد است سردرد سرد نيز زياد است . و اگر تابستان شمالى و كم باران باشد و پاييز جنوبى و پربارش باشد در زمستان سردرد زياد است . اكثرا سردرد از اثر بخارهاى پليد است كه شريانها به مغز مىرسانند .