أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
528
قانون ( فارسى )
بدرقه مىكنند و نمىگذارند راه را كج كند و به جاى ديگرى غير از قلب سر بزند . تبديل مزاج ناسازگار قلب مزاج ناسازگار قلب كه بايد تبديل شود ، در يكى از حالات زير است : 1 - مزاج سرد قلب . 2 - مزاج گرم قلب . 3 - مزاج تر قلب . 4 - مزاج خشك قلب . اگر خواستيم كه مزاج سرد ناسازگار قلب را به احسن تبديل نمائيم ، بدون پروا و با جرأت داروى گرم را مخلوط با داروى تقويت قلب تجويز مىكنيم و احتياط مىنماييم كه داروى تجويز شده چنان باشد كه خلط مايهء بيمارى در قلب را چندان به حركت تند و شديد درنياورد كه جرم قلب از اثر حركت مادهء خلط كشيده شود . اين كشيدگى خواه سببش باد باشد يا سببش مادهء ورمآور باشد يا غيره فرقى نمىكند . اما اگر خواستيم كه مزاج گرم ناسازگار با قلب را به احسن تبديل كنيم ، اين جسارت را در خود نمىبينيم كه تنها و تنها داروى سردىبخش را به كار ببريم ؛ زيرا گوهرى كه قلب به خاطر آن آفريده شده است روان زندگى است ، و گوهر گرم در روان جاى داده شده است . گرمى روان گرمى سرشتى است و از آن گرميها نيست كه به بدن زيان مىرساند . در حالتى كه سوء مزاج گرم رخ مىدهد گرماى غريزى روان را كاهش مىدهد و تحليل مىبرد و دودآلود مىنمايد و تيره مىگرداند . اگر داروى سردىبخش به جرم قلب آيد و منظور از آن فرو نشاندن گرماى قلب باشد و آن داروى سردىبخش با داروى تقويت كنندهء حرارت سرشتى همراه نباشد ؛ منظور اين است كه خاصيت گرمى بخشيدن همراه گرمى موجود در دارو باشد ، ممكن است جرم قلب از آن بهره بيند اما ممكن است روان زندگى - كه اصل و مادر قلب است - زيان بيند . ليكن اگر داروى سردىبخش را همراه دارويى كه در خاصيت ، گرماى غريزى را تقويت مىنمايد ، براى روبهراه كردن مزاج گرم قلب به بيمار بدهيم كه دارو دوطرفه بهرهرسان باشد ؛ از طرفى داروى سردىبخش گرماى بيگانه را - كه سبب سوء مزاج قلب شده است - كاهش مىدهد و تحليل مىبرد و از سوى ديگر داروى همراه - كه خاصيت تقويت گرماى غريزى دارد - گرماى غريزى قلب را تقويت مىبخشد و ما در قلب ، كه منظورم روان زندگى است ، از آن بهره بيند . هم ازاينرو بود كه دانشمندان پيشين در معالجهء سوء مزاج گرم قلب و روىآورهاى آن هميشه داروهاى سردىبخش را با داروهاى گرم سازگار با قلب مىآميختند و بر اين باور بودند كه اگر طبيعت نيروى كافى داشته باشد سردىبخش و گرمىبخش را از هم جدا مىسازد ، سردىبخش را بر قلب مىگذارد و داروى گرمىبخش سازگار با قلب را به روان زندگى تحويل مىدهد و تعادل در ميان اين و آن برقرار مىشود .