أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
517
قانون ( فارسى )
ى - مادهء بيمارى خفگى ، يا مادهء ورم بيمارى ذات الجنب ، يا مادهء ورم بيمارى ذات الريه و . . . سر به قلب زده است . كه در چنين حالتى مايهء خفگى مىشود و دارندهء قلب را مىكشد . ك - اگر در بيمارى روى آورده ، قلب و نيام قلب سهيمند ، مثلا اگر ورم گرم در اين ما بين رخ داده باشد ، بىدرنگ مىكشد و اگر ورم سرد باشد ، باز كشنده است اما به تدريج نه فورى . ل - گاهى دهانهء معده مىپرد و به اختلاج گرفتار آيد ؛ اين پريدن دهانهء معده زيان به قلب مىرساند . فصل سوم نشانيهاى شناسايى حالت قلب كه عبارتند از هشت نشانى 1 - نفس در چه حالى است ؟ 2 - نفس چگونه است ؟ 3 - هيأت و حجم سينه كوچك است يا بزرگ ؟ 4 - پوست بدن در لمس كردن با دست چگونه است ؟ 5 - روىآورها بر قلب . 6 - اخلاق و رفتار دارندهء قلب . 7 - نيروى بدنى و ناتوانى آن . 8 - پندار و گمان دارندهء قلب . و اينك به تفصيل و ترتيب : شرح هريك از نشانيهاى هشتگانه : الف - نبض : نبض سريع ، نبض بزرگ و نبض پياپى ، دليل بر حرارت قلب است و از عكس آنها عكس آنها را بگير ! يعنى آنچه كه در مقابل آنها قرار دارد ، اگر در نبض پيدا بود ، دليل بر سردمزاجى قلب است . نبض نرم نشانى از مزاج رطوبى قلب با خود دارد . نبض اگر سخت بود ، دليل بر خشكمزاجى قلب است . نبض نيرومند و راست و درست و منظّم و مرتّب ، دليل بر سلامت و سرحال بودن قلب است . يعنى اگر خلاف آنها را مشاهده نمودى ، معلوم مىشود كه قلب كاملا صحيح و سالم نيست . ب - نفس : نفس بزرگ ، نفس سريع و نفس پياپى دليل بر حرارت قلب است ؛ ضد ان را بر ضد حرارت قلب حساب كن ! يعنى دليل سردمزاجى قلب است .