أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

440

قانون ( فارسى )

سبب از رگها و غير رگها باشد . اگر سبب از رگ باشد چند حالت دارد : 1 - بريدگى در رگ به وجود آمده . 2 - رگى ترك برداشته . 3 - رگ يا از تند شدن يا از سست شدن گشاد گرديده . 4 - خلطى خورنده هست ، رگ را خورده است . 5 - رگ از اثر ناتوانى و زبونى تنك و نازك شده و اين اثر زبونى پابرجا است . 6 - بسيار روى مىدهد كه گدارهاى اجزاى قصبه و شريانها بيش از حالت طبيعى گشاد مىشوند و خون به قصبه مىتراود . اگر سبب خون از راه دهان برآمده از رگ نباشد ، چندين احتمال دارد : 1 - زخمى در ريه موجود است . 2 - چركى است كه از زخم ريه تراوش كرده است . 3 - خونى است كه از زخم خوره‌اى مىچكد . 4 - چيزى از اندامى بركنده شده و اندام عفونت كرده . 5 - ورم خونى در ريه است كه خون مىتراود . كه خون تراويده از ورم خونى ريه جاى بيم نيست ، زيرا ورم خونى در ريه مادهء بيرون راندنى را در خود نگه نمىدارد و نمىگذارد غليظ گردد . 6 - همهء سببهايى كه در خود اندام باشند و سبب خون برآوردن شوند شايد در ريه به وجود آيند ، مگر چسبيدن زالو و اين سببهاى درونى نيز انگيزه‌هاى پيشينه دارند كه از اين قرارند : الف - مادهء بيمارى زياد است و اين بسيارى ماده يا از زياده‌خورى به بار آمده و انسان ترك ورزش كرده است ، يا ماده بيشتر از آن است كه طبيعت آن را لازم دارد و ما زاد بر احتياج است ، چنان‌كه در كتاب كلّى دربارهء ترك ورزش ، يا بند آمدن خون حيض يا بند آمدن خون بواسير يا گسستگى اندامى شرح داده‌ايم . ب - از بسيار جذب شدن ماده . ج - از شدت حركت و جنبش ماده . 7 - از بادهايى كه در رگها جاى گرفته و به‌ويژه كسانى كه عادت به سينه صاف كردن وسيله سرفهء نرم دارند ، خون تف كردن به سبب رگهاى بادكرده زياد روى مىدهد . 8 - ابزارى كه ماده را دربرگرفته است براى خون تراويدن آمادگى دارد و اين آمادگى يكى از سببهاى زير را دارد : الف - از سرما ترنجيده است و به دشوارى مىگسترد ، نيروى انجام دهندهء كار نمىتواند ابزار سرمازده را كشش دهد ، ناچار ابزار در اين گيرودار مىتركد و خون از او مىتراود . ب - حرارت خارجى يا حرارت درونى ابزار را سفت گردانيده به حدّى كه آمادگى ترك برداشتن داشته باشد .