أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
364
قانون ( فارسى )
به صورتى سرخرنگ در قسمت جلو گردن ، يا سينه ، يا زائدهء خنجرى ديده مىشود . 2 - ورم در ماهيچههاى حنجرهء متمايل به سوى عقب و ماهيچههاى مرى كه ورم و رنگ ورم در داخل دهان نمايان است . گاهى به فقرات و نخاع بهطور مشترك مىرسد . 3 - يا در ماهيچههاى داخلى و ناپيداى مرى و اطراف آن آيد و راه تنفس را به سبب همسايگى تنگ مىنمايد و ديده نمىشود . 4 - در ماهيچههاى داخلى حنجره و در آبشامهء آستر حنجره - كه از ساير حالات سهگانه خطرناكتر است - كه آن هم ديده نمىشود . گاهى چند تا . دوتا يا سه تا از اين ورمها روى مىدهد ، كه سبب اين ورمها همان سبب ساير ورمهاست و شايد گاهى از نوع خوراك به وجود آيند ، از قبيل شبدر كه گويند پادزهرش كاهو يا كاسنى است . ممكن است خناق از امتلاء كليه بدن نباشد ، بدن پاكيزه باشد اما زوائدى در اعضاى اطراف گلو ماندگار و سبب ورم شده باشند . ورم گلو چند قسم است : 1 - در رويه و آشكار است . 2 - در داخل گلو است اما ديده مىشود . 3 - در داخل است و ديده نمىشود كه يا در مرى ، يا در حنجره است كه بايد بيمار زبانش را بيرون آورد و دهان را كاملا باز كند و زبان را به سوى پايين بچسباند كه بتوان ورم را معاينه كرد . شايد ورم از خون يا از صفراى مرارى يا از بلغم باشد . اكثرا خفگى از برهم آمدن ماهيچههاى سست است ، ورم بلغمى علاجش آسان و سلامت است و شايد چهل روز دوام كند . ورم بلغمى از بلغم غليظ و لزج و سرد ، يا از بلغم آبكى و گرم به وجود آيد كه بلغم رقيق و گرم اكثرا از سوى سر پايين آمده و در ماهيچههاى پايينى حنجره قرار گرفته است . آنچه از بلغم غليظ است ، در ماهيچههاى بالاى حنجره مىباشد ، كه سنگين است و كمتر نفوذ مىكند . كمتر ورم خناق از مادهء سودايى است ؛ حتى كسانى گويند كه هرگز از سودا نمىباشد زيرا كمتر اتفاق مىافتد كه سودايى يكباره از عضوى به عضوى ديگر منتقل شود ؛ اما با اين همه نه دور است كه اتفاق افتد و يكباره يا اندكاندك به هم آيد و سبب خفگى شود . شايد مادهء خناق از ورم گرم منتقل شده باشد ، در هر صورت ورم خناقى بدخيم است و اكثرا يا كشنده است يا مادهاش جابهجا مىشود ، يا جمع گردد و چرك و ريم كند . گاهى ورم در داخل قصبه پديد آيد ، اما سر به خفگى نمىزند . خفگى بدخيمى كه بيمار هميشه زبان را بيرون مىآورد و دهان را باز نگه مىدارد ، آن را « كلبى » ( سگى ) نامند . اين نوع از خناق يا در ماهيچههاى داخل حنجره است ، يا در هر دو قسم ماهيچههاست . يا از زايل شدن مهرهها است . اگر مادهء خناق به ريه برسد ، ذات الريه در پى دارد ، اگر ماده به سوى پيها آيد تشنج روى دهد . اگر به قلب رسد كشنده است ، و ممكن است به معده