أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

348

قانون ( فارسى )

فلفل ، هل بويا ، با عسل ، عاقرقرحا و مرّ با عسل ، ثمر درخت بنه با عسل ، يا خاك پاك كه سركهء جوشيده بر آن ريزند ، جگر چلپاسه ، گوگرد زنده با هم‌وزن آن صمغ فيلزهره ، فلفل و شيرهء لبانه ، بورك و عاقرقرحا ، بارزد و بزر بنگ ، صمغ كاج و افيون . نسخهء خوب : بورك و بنگ هريك دو جزء ، عاقرقرحا و فلفل هريك يك جزء ، افيون سه جزء ، بر دندان گذارند . نسخهء خوب ديگر : شيرهء انار ( ميعة الّرمان ) ، فلفل ، ثمر سرو كوهى ، هريك يك جزء ، مويزك ، بزر گزنه ، افيون هريك نيم جزء ، كه براى مالش و آگنه خوب است . « فلفنديون قوى » ( فلوفيون - نسخه ) يا سورنجان ، يا آهك دو جزء ، نشادر ، شب ، مر ، مازوج ، صمغ قرط ، زنبق ، هريك يك جزء ، برجاى درد گذارند . سوختهء مرزهء كوهى ، كف دريا تنها يا با بارزد ، بيخ كبر با سركه كه بجوشد تا سركه به نصف برسد ، در دهن نگه دارند ، بسيار نافع است ، زرنيخ حل‌شده در زيت جوشان را در دندان خوره زده چكانند . روغن بادام هم در اين‌باره مفيد است . فصل نهم شكستن و از هم پاشيدن دندان اكثر سبب سوء مزاج دندان ، رطوبى يا خشكى زياد است . از پژمردگى و ضد پژمردگى مىتوان علت را تشخيص داد و اگر تغيير رنگ يا تآكل بود ، دليل سوء مزاج از ترى همراه ماده است . اگر سوء مزاج رطوبى است ، بايد ماده را منع كرد و به وسيلهء داروهاى گيرندهء قوى - كه ذكر شده - دندان را تقويت كرد ؛ كه شب ، و نشادر در اين مورد خوبند . اگر علاوه بر آن گرمى زياد هم بود ، معجون خربق سياه و عسل و اگر از خشكى بود با داروهاى ضد خشكى نامبرده علاج شود . فصل دهم تغيير رنگ دندان شايد بر تاج دندان زنگار مانندى روى دهد ؛ يا ماده‌اى در بيخ دندان تحجر كند كه بركندنش دشوار باشد ؛ يا مادهء بد كه در گوهر دندان نفوذ كرده و رنگ دندان را به بادمجانى و غيره تغيير داده ، و زنگارى بر دندان نيست . اگر زنگارى رنگ است ، علاجش داروهاى جلادهندهء پاك‌كننده از قبيل : كف دريا و نمك و بزر ترتيزك ساييده و خاكستر صدف ، خاكستر بيخ نى و زراوند ماده ، سوختهء مرزهء كوهى ، نمك بلورى ، به‌طور تساوى و اگر خواستى سوختهء صدف حلزون بر آن ريزى مفيد است . سوختهء سنگ پا يك جزء ، فلفل يك جزء ، هل سه جزء ، ساذج دو جزء ، سوختهء گچ ده جزء ؛ بكوبند و استعمال كنند .