أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
343
قانون ( فارسى )
شراب كهنهء مويز ، روغن خام گل ، در شراب مويز خوب بجوشد و در دهن نگه دارند ، بعدا به تدريج تحليلبرندههاى رساننده به كار برند و برحذر باشند كه چيزى به درون راه نيابد . سپس به تدريج عضو را تخليه كنند . بهطورى كه زالو بر پايينهاى دندان گذارند يا رگ زير زبان زده شود ، يا حجامت بر استخوان رويشگاه دندان گذارند و تيغ بزنند . اگر درد شديد شد ، عاقرقرحا با كافور بر بيخ دندان بچسبانند و تا باز شد ، آن را باز بچسبانند . اگر درد بسيار شديد باشد ، شايد نياز باشد كه افيون با روغن گل بگذارند ، اما تا مىتوان بايد آن را ترك نمود ، بلكه تنها بايد براى رسانيدن ماده استعمال كرد . اگر سبب درد در خود دندان يا عصب است و ماده نيست و تنها سوء مزاج است ، ضد آن را از داروهاى دندان كه مىشناسى به كار ببر ! اگر دندان از گزيدن چيزى گرم به سوء مزاج و ناتوانى مبتلا شده ، با روغنى سردمزاج ولرم مضمضه كند و بعدا آن را به سردى مايل گردان ! اگر از گزش چيزى سرد است ، روغنهاى گرم مانند روغن سنبل رومى ، روغن بان ، گزيدن زردهء تخممرغ برشتهء داغ يا نان داغ . و در هر سوء مزاجى سرد يا گرم ضد آن را استعمال كن ! كه مفيد فايده است . اگر سبب ساده و خشك است ، كره و پيه اردك بر دندان و لثه ماليدن خوب است . اگر سبب همراه ماده است ، كه گرم يا غليظ يا بسيار است ، بايد تخليه شود و چگونگى تخليه را مناسب حال قرار ده ! بايد اول سردىبخش و بازدارنده به كار رود . اگر مادهء گرم بيشتر بود ، دوا را افزايش ده ! در مادهء غليظ دوا كاهش يابد . داروهاى بازدارندهء بسيار نيرومند و بهويژه در مواد سرد ، شب سوختهء با سركه خاموش شده ، با همان اندازه نمك ساييده مىشوند و بر دندان گذارند و سپس با شراب مضمضه مىكنند . مازوج با سركه هم بازدارندهء خوبى است . اگر ماده گرم است ، با افشرههاى سردىبخش مزاج گرم را تعديل بنما ! كه ماده تحليل برود يا ريزش كند . اگر ماده غليظ يا بسيار است ، همان علاجى را كه در ابتدا گفتيم و تحليلبرنده است به كار ببر ! اگر با سركه مضمضه مىكنند ، بهتر آن است كه روغن گل در آن باشد . زيرا سركه ممكن است رطوبتهاى اصلى را همراه مادهء زائد بركشد . گاهى بايد با داروهاى تحليلبرنده داروى گيرنده هم باشد . زيرا اندام مورد بحث خشك مزاج است . اگر سبب باد است ، تحليلبرندههاى باد - كه ذكر خواهد شد - بهويژه سكبنيه و دانهء سپند و بارزد خوب است .