شده است . شياف گلنار و شبت . اگر جرب يا گرى همراه سبل باشد . شياف سماق به تنهايى يا با كمى صمغ و انزروت به چشم كشند ، هم سبل قطع مىشود و هم رمد را از بين مىبرد . فصل يازدهم ناخنه ناخنه عبارت از زائده‌اى در گوشتگاه يا از حجاب پيرامون چشم است كه اكثرا از گوشهء اشك‌ريز شروع مىشود و هميشه بر گوشتگاه مىآيد . گاهى قرنيه را مىپوشاند و بر آن مىگذرد و سوراخ مردمك را نيز مىپوشاند . ناخنه نوع سخت و نرم دارد ، ناخنه زرد ، يا قرمز ، يا بدرنگ ( مات ) است ، بلند كردن مىخواهد . ناخنه‌اى هست كه به گوشتگاه چسبيده است ، كه از كمترين بلند كردن و آويزان كردن از بين مىرود . نوعى ديگر هست كه با گوشتگاه آميخته و يكى شده است ، كه نياز به بركندن دارد ؛ چنان‌كه خود آن را مىدانى ! معالجه : بهترين علاج ناخنه بركندن وسيلهء نيشتر است به‌ويژه ناخنه‌اى كه نرم باشد . اما اگر سخت است ، بايد با كمال آرامى صورت گيرد و گرنه زيان در بر دارد . بايد ناخنه را با قلاب بلند كرد ، هرگاه بلند و آويزان شد قيچى كردنش آسان است . اگر پايدارى كرد و بركنده نشد ، مو يا تار ابريشمى را وسيلهء سوزن يا ته نازك پر ، زير آن مىنهى ، و اين عمل را در يك يا دو جاى انجام مىدهى . اگر بهره نداد ، با نيشتر باريك و كند آن را مىكنى ! بايد آن را به كلى ريشه‌كن كنى ، و دقت كنى كه گوشت ريزشگاه را نزنى ! كه سر به اشك‌ريزى كشد . بايد از رنگ ، فرق ميان ناخنهء سخت و نرم را بدانى ! هرگاه ناخنه را بريدى ، زيرهء جويده و نمك به چشم بكش . سوزش و گزش را با زردهء تخم‌مرغ و روغن گل و بنفشه تسكين ده ! يا اگر زيرهء جويده و نمك نباشد ، گوشتگاه را به پلك بچسبان . بايد بيمار هر دم چشم را بگرداند ؛ بعد از سه روز شيافهاى تند استعمال كند كه ناخنه به كلى ريشه‌كن شود . ناخنه اگر غليظ باشد ، حتما نياز به استعمال داروها دارد ؛ با اين همه ، ترس از زيان رسيدن به كاسهء چشم هست . از داروهاى تند كه به عمل مىآورى ، بايد دارو بسيار جلادهنده و آميخته با