اگر از خشكى بود : صعب العلاج است . بهترين راه چاره آبزن و بعدا ماليدن روغن رطوبت‌آور است . بايد اين عمل چندين بار تكرار شود ، و اين در حالتى است كه تب به‌طورى نباشد كه منقطع نمىشود . با مفاصل ( بند استخوانها ) هم همين كار را بايد كرد . اگر امكان دارد آبزن از شير باشد و گرنه آبى باشد كه برگ بيد ، آب‌جو ، بنفشه ، نيلوفر ، كدوحلوايى ، خيار در آن پخته شده ، و آبزن به كلى از افشرهء كدوحلوايى يا افشرهء خيار باشد . يا آبزن همه‌اش از گلابى باشد كه چيزى از اينها در آن پخته گرديده . يا به جاى گلاب آب هندوانه يا آب بيد و شبيه آن باشد . اگر از اين افشره‌ها و روغنها و آب‌پزهاى رطوبت‌آور و چرب ، بيمار حقنه شود بسيار مفيد است . روغنهاى عرق‌آور بر مفاصل و منشأ ماهيچه‌ها بمالد كه پياپى عرق كند و اعتناى بسيار به مغز لازم است . مغز را با داروهايى كه به تو ياد داده‌ايم رطوبت بده ! اگر تب نداشت ، مقدار مناسب شير و اگر تب داشت يا نداشت آب جو ، آب كدوحلوايى ، آب هندوانه ، گلاب و قند بنوشد . اگر كمى شراب سپيد كم‌توان با اينها قاطى باشد خوب است كه دارو را نفوذ مىدهد . آب نوشيدنى را هم با كمكى از شراب قاطى كن ! بايد بر اين معالجه دوام كند بدون حركت كردن يا ورزش . اگر ممكن بود تمام بدن را در روغن ولرم فرو برد . به وسيلهء روغنها و افشره‌هاى رطوبت‌آور عطسه كند . سرش را با داروهايى رطوبى - كه آنها را شناخته‌اى - رطوبت دهد و بايد از اسفرزه و روغن گل دست‌بردار نباشد . ترنجبين ، شيرابهء برگ و ساقهء خارشتر تناول كند و اين براى كودكان ويژگى دارد . اگر نشد كه به بچه داد زن شيرده به بچه ، بخورد . بيمار از تشنج رطوبى اگر ناتوان است ، بايد گوشت را از او قطع نكرد . ولى بايد از گوشتهاى خشك مانند گوشت گنجشك ، كبك ، چكاوك ، تيهو باشد . اگر ناتوان نيست غذايش نان و عسل ، نخود آب با شبيت و خردل ، آبكامه با زيت زيتون خوب است . بگذار در حين غذا فلفل بخورد . صاحبان تشنج خشك بايد هميشه غذاى رطوبت‌آور و نرم‌كننده و سوپ چرب و نرم از آب‌جو ، روغن بادام ، شكر ناب و سره ، آبگوشت بره و بزغاله كه سبزيهاى رطوبتى در آن باشد و آزار گوشت را تخفيف دهد ، اگر بيمار حرارت داشته باشد ، و اگر كمى شراب با غذاى چنانى باشد خوب است كه غذا را نفوذ مىدهد . باز به شرطى كه حرارت خارج از حد معمولى نباشد . همچنين اگر آب نوشيدنيش را با شراب قاطى كنند مانعى ندارد . علاج تشنج مرطوب بايد وسيلهء استفراغات و پاكسازى قوى باشد كه در بحث بيرون راندن خلط غليظ از عصب به وسيلهء اسهال‌دهنده‌ها و حقنه‌هاى شديد بيان كرديم . اگر ديدى كه چيرگى خون آشكار است و زياد ، اول رگ بزن و به‌ويژه اگر تشنج از اثر زياد نوشيدن شراب باشد . خونى را كه در نظر دارى به سبب تشنج هر عارضهء ديگرى بيرون آرى همه را بيرون مده قسمتى را باقى بگذار تا در برابر تشنج مقاومت كند و از تحليل رفتن تشنج تحليل رود . فرو شدن در آبهاى گرم معدنى ، نشستن در زيت روباه ( زيت الثعالبى ) نشستن در زيت كفتار - كه در باب درد مفاصل بيان خواهيم كرد - به نفع بيمار است . مالش با پيه كفتار ، روغن سوسن - اگر تب نباشد - آب‌پز « سگ بچه » ( جراء الكلب ) ، نشستن در آبهايى كه داروهاى نرمىبخش مانند :