أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

128

قانون ( فارسى )

پندار بد ، ترس بدون سبب ، زودرنجى ، گوشه‌گيرى ، پرش اندام ، سرگيجه ، صداها و به‌ويژه در مراق . هرگاه از درجهء اول پا فراتر نهاد و مستحكم‌تر شد ، حالت بيمار سرمىكشد به : از مردم بريدن ، بدبينى زياد ، اندوه ، نفرت از مردم ، پكرى ، پريشان‌گويى ، آرزوى جماع ، كه اين از موجود بودن باد زياد است ، ترس همه نوع ، ترس از چيزهايى كه هست و از چيزهايى كه نيست . اكثرا بيمش از چيزهايى است كه ترس‌آور نيستند . از بيماران ماليخوليا هستند كه مىترسند آسمان بر سر آنها فرود آيد . يا زمين آنها را ببلعد ، يا از جن مىترسند ، از فرمانروا مىترسند ، از دزد مىترسند ، و هستند كه گمان مىكنند درنده بر آنها هجوم آورده شايد ترس از اينها اثرى از گذشتهء بيمار داشته باشد . گاهى گمان مىكنند كه چيزهايى ديده‌اند كه نديده‌اند ، و احيانا در خيال‌بافى خودشان پادشاه مىشوند يا درنده مىگردند يا شياطين شده‌اند يا پرنده هستند يا ابزارهاى صنعتى گشته‌اند . برخى از آنها كه ماليخولياى خونى دارند بيشتر مىخندند زيرا در خيال خود چيزهاى خوش و شادىبخش تصور مىكنند . آنهايى كه ماليخولياى سودايى خالص دارند بيشتر گريه مىكنند . بعضى دوست دارند بميرند و بعضى برعكس ، از مرگ مىترسند . اگر ماليخوليا ويژه به مغز باشد علامتهايش : فكر كردن بسيار ، وسوسهء زياد و بر دوام ، نگاه دوختن به يك چيز مدت زياد ، نگاه دوختن به زمين ، از رنگ سر و رخساره و چشم و سياهى مو و پرمويى مىتوان حدس زد كه بيمارى ويژهء مغز است . و همچنين اگر قبل از بيمارى به بىخوابى زياد و تفكر كردن زياد و آفتاب‌زدگى و همانند آنها مبتلا بوده ، دليل بر وجود بيمارى ويژه به مغز است ، يا شايد بيماريهايى مغزى سابق داشته باشد . يكى ديگر از دلايل ويژگى ماليخوليا به مغز آن است كه علامتهاى بيمارى در ساير اندامانى كه با مغز شريكند - ما آنها را ذكر خواهيم كرد - پيدا شود ، و به‌ويژه اگر ما آن اندام شريك را معالجه كنيم و فايده‌اى دستگير نشود ، يا روىآورد بيمارى بسيار بزرگ و خطرناك باشد . اما اگر در بيمارى ماليخوليا كليهء تن سهيم باشد علامتش : سياه شدن بدن ، لاغر شدن ، بند آمدن مواد تخليه شدنى از سپرز ، معده مجارى ادرار ، مجارى مدفوع ، مجارى حيض ، انبوهى موى بدن و سياه رنگى زياد ، كه شايد قبلا خوراكهاى سوداآور ناپسند خورده باشد كه اين نوع از غذاها را در كتاب دوم ياد گرفته‌اى . بيماريهايى كه به دنبال ماليخوليا آيند عبارتند از : تبهاى مزمن ، تبهاى مختلط . اگر سبب ماليخوليا از سپرز باشد : از آنجا كه مادهء سودا به معده مىريزد ، بيمار اشتهاى خوردن زياد دارد . و از آنجا كه مزاجش به سردى مىگرايد كمتر مىتواند خوراك را هضم كند ، قرقر زياد در طرف چپ شكم شنيده مىشود . سپرز باد مىكند و اين بادكردگى دست‌بردار نيست . از اين بادكردگى زياد ، بيمار آرزوى جنسى زياد دارد و شايد به تب ربع ( چهار روز در ميان ) هم