أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
99
قانون ( فارسى )
اين بيمارى ، هرچند اتفاق افتد كه گريبانگير بزرگسالان شود ، اما اكثرا بيمارى كودكان و نوسالان است . ماما اشتباه مىكند كه با دست بر سر نوزاد فشار مىآورد . در جاى انگشت جدايى افتد ، دهانهء رگها باز مىشود ؛ خونى آبكى به زير پوست مىخزد ، و امكان دارد كه به جاى رطوبت آبكى خلطهاى ديگر بند آيند . اگر رنگ پوست سر طبيعى باشد اما بلندى داشته باشد كه از انگشت زدن تكان بخورد ، بدان كه آب در سر گير كرده است . اگر رنگ پوست تغيير كرده ، در لمس كردن مخالف حالت سابق است و ماده از تكان خوردن سر باز مىزند يا از دست زدن احساس سوزش و درد مىشود ، معلوم مىشود كه ورم از خارج كاسهء سر است . كسى كه آب در سر دارد كه اكثرا خردسالان چنين مىشوند ، در معاينه دقت كن ! كه آيا مادهء جمع شده زياد است ؟ آيا با دست بر آن فشار بياورى از خارج به سوى داخل مىرود ؟ اگر چنين بود ، معالجه لازم نيست . اگر آب جمع شده كم است و در ميان پوست و كاسه سر گير كرده است علاجش اين است : اگر ماده كم است در پهنا يك شكاف ، اگر زياد است دو شكاف متقاطع ، اگر بسيار زياد است سه شكاف متقاطع به عمل آور و ماده را تخليه كن و بعدا شكاف را ببند و تا سه روز شراب و روغن زيتون بر آن بگذار و آنگاه باند را باز كن و اگر نياز بود با مرهم و فتيله علاجش كن ! اگر مىدانى كه به مرهم نيازى نيست با نخ و سوزن شكاف را بخيه بزن و بردوز . و اگر بعد از اين علاج ، باز روييدن گوشت به تعويق افتاد ، گفتهاند بايد كمكم و آهسته استخوان را تراشيد تا گوشت بازرويد . اگر دانستى كه آب گرد آمده بسيار كم و ناچيز است همين بس است كه به وسيلهء ضمادهاى تحليلبرنده خلط را از بين ببرى . ورمها تو خودت از لمس كردن و رنگ و سازگارى مادهاى كه به ورم مىرسد ، مىتوانى ورم سرد و گرم را از هم جدا كنى . هر ورمى باشد بيمار حس به دردى مىكند كه فشار بر كاسهء سرش آورده ، در لمس كردن به جاى درد مىرسى . و مىتوانى با داروهاى خفيفتر از داروهاى علاج سرسام آن را معالجه كنى . و اگر قوىتر را به كار ببرى چه بهتر . حجامت در اين بيمارى بسيار مفيد است و از رگ زدن بهتر است . عطسهء كودك اگر بچه شيرخوار است و عطسه مىكند ، بايد زن شيرده آبجو بخورد . و اگر بچه اسهال دارد