فصل سيزدهم سردرد كه ناشى از بادى باشد كه از خارج به درون سر نفوذ كرده است علاجش : دقت كن ! كه آيا باد گرم تابستانى است يا باد سرد زمستانى و از چه منفذى به داخل سر راه يافته است ؟ اگر باد گرم تابستانى است و از راه گوش وارد شده ، روغن نيم گرم بابونه يا روغن خيرى يا روغن شبت كه با كمى روغن گل قاطى باشد در گوش چكان و اگر از راه بينى بود در بينى چكان . پاشيدنيهاى ملايم را از آنهايى كه ذكر كرديم و تحليل‌برنده هستند استعمال كن ! اگر بعد از استعمال اين داروها ، سوء مزاج گرم روى داد بايد داروها را ملايم‌تر كرد و هرچه كمتر سردى دارد به كار ببر و اگر بهره نداد سردى را بيشتر كن . اگر باد سرد زمستانى و از راه گوش يا بينى وارد شده است ، روغنها را كه در گوش يا بينى مىچكانى بايد گرم باشند و بايد گندبيدستر يا مشك همراه باشد كه به اندازهء لازم كم و زياد مىشوند . همان پاشيدنى و ضمادهاى نامبرده را به كار مىبرى و تحليل‌برندگى و گرمى را برحسب حال برانداز مىكنى . بايد بيمار از هرچه بادزا و ملين است دورى گزيند . فصل چهاردهم علاج سردردى كه از بخار تباه است و از خارج به سر وارد شده است بخارهاى ناپسنديده كه از خارج به سر وارد مىشوند يا سردند يا گرم و اكثرا گرمند و در بعضى حالات سرد هست امّا كم . اگر مايهء درد سر بخار گرم است و زياد در سر گرد آمده است و بيمار خيالات پريشان و سرگيجه دارد ، پاشيدنيهاى معتدل و بوييدنيهاى معتدل و خوش بو مانند گلاب ، روغن گل ، نيلوفر ، بنفشه را تجويز كن ، و اگر حرارت شديد بود كافور و صندل به كار ببر ! بايد بيمار سر را در حمام با آب گرم و خطمى بشويد . اگر بخار گرد آمده در سر سرد است - كه چنين بخارى از جاهاى كفك كرده ( متكرّج ) حمام مانند مىآيد - علاجش تنها بو كردن مشك و گندبيدستر است . اگر بخار دودى باشد ، بايد به وسيلهء روغنهاى نامبرده و ترىبخشهاى ذكرشده ترى زياد به سر بخشيد ؛ و اين روغنهاى ترىبخش را به بينى بمالد و يك دفعه و به تندى بوى آنها را بركشد كه بالا برود و كوشش كند كه بماند بعدا نفس بكشد كه بيرون رود و باز بوى بركشد و دست‌بردار نباشد . و همچنين گلاب و آب بيد و آب كدو مفيدند و بايد زياد بر بخار آنها سر نهد و بو كند . اگر از اثر بخار سوء مزاج پديد آمد - چنان‌كه در بخار كبريت و دود زرنيخ و همانند آن روى مىدهد - كافور و روغن كدو را باهم مخلوط كن كه يكى از آنها ترى دهد و آن ديگرى سردى