أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
74
قانون ( فارسى )
مىبرد . سوختهء پوست ترنج كه بر ابلقى ( برص ) مالند سودمند است . پختهء پوستش دهن را خوشبوى كند ، فربهى بخشد ، پوست ترنج را در دهان نگهدارند دهان را خوشبوى مىنمايد . دمل و جوش : آب ترشمزه ترنج بر اگزما بمالند مفيد است . مفاصل : روغن پوست ترنج در مداواى سستى اعصاب و فالج سودمند است و ترشى ترنج براى عصب بد است . اندامهاى سر : در علاج دهنكجى نافع است و بالنگ پخته در خوشبوى كردن دهان بسيار مؤثر است . چشم : افشرهء بالنگ را در چشم كشند يرقان چشم را از بين مىبرد . نفسكش و سينه : افشرهاش خفقان گرم را تسكين دهد ، مرباى بالنگ براى گلوى و شش بسيار خوب است . اما ترشاب - افشره - آن براى سينه خوب نيست . اگر كسى زالو را بلعيده باشد مغز بالنگ را با سركه بجوشاند و نيم سكرجه از آن بنوشد زالو را مىكشد و بيرون مىآورد . اندامهاى غذا : گوشت بالنگ براى معده خوب نيست . بادزا و ديرهضم است و بايد مرباى آن را خورد . و اگر مرباى بالنگ با عسل باشد سالمتر و هضمپذيرتر است . و نبايد زياد از حد خورد . برگ بالنگ و در درجهء دوم شكوفهء بالنگ معده و درون را تقويت مىكند . اگر پوست بالنگ را همچون ادويه در خوراك ريزند به هضم كمك مىنمايد . پوست بالنگ خودبهخود از آنجا كه سخت است هضم نمىشود . پختهء پوست بالنگ قى را تسكين دهد . رب بالنگ كه رب افشره آن است معده را دباغى كند . ترشاب آن در علاج يرقان مفيد و قى صفرايى را فرو نشاند ، و اشتهاآور است . بايد ترنج را تنها خورد و با خوراك قبلى و بعدى مخلوط نشود . اندامهاى دفعى : گوشتش قولنج آورد . ترشى آن بندآورندهء شكم است . و در مداواى اسهال صفرايى نافع است . تخم ترنج مسهل است و در علاج بواسير سودمند مىباشد ، افشرهء بالنگ از شدت شهوت جماع در نزد زنان كم مىكند . زهرها : وزن دو درهم از تخم بالنگ همراه شراب و شراب سياه و پرمايه و آب گرم پادزهر كليه سموم است و بويژه خوردن و اندودن آن در مورد سم عقرب بسيار نافع است ، و پوستش هم در اين زمينه بسيار مفيد است . ضماد پوست بالنگ ، خوردن افشرهء بالنگ در مداواى مارگزيدگى سودمند است . اسقنقور ( سقنقور ) : سوسمارى است آبزى و در نيل مصر شكار مىشود . گويند از نسل تمساح است و اگر در خارج از آب زاييده شود در همان خارج از آب پرورش مىيابد . گزينش : بهترينش آن است كه در بهاران و موقع جفتگيرى شكار شود . نافش بهترين اندام مورد استفاده است . مفاصل : عصب را از علتهاى سرد مىرهاند . اندامهاى دفعى : چربى آن شهوتانگيز است تا چه رسد به گوشتش و بويژه گوشت ناف و پيرامون كليه و بويژه پيه كليهاش كه بسيار شهوتانگيز است . اجاص ( آلو ) : كه نياز به معرفى ندارد . گزينش : آلوى بستى از آلوى سياه قويتر است و آلوى زرد از آلوى سرخرنگ مؤثرتر . آلوى سفيد مات ( غير براق ) سنگين است و كمتر اسهالى است . آلوى ارمنى از هر آلويى شيرينتر و اسهالآورتر است . و در ميان آنها درشت و پرگوشت بهترين است . مزاج : در اول دوم سرد و در آخر دوم تر است . خواص درمانى : صمغ آن لطافتبخش ، قطعكننده ، چسبناك مىباشد . در نوع دمشقى آن به عقيده ديسقوريدوس قبوضيت هست . جالينوس مخالف اين نظر است . در آلوى كال