أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
62
قانون ( فارسى )
از درازا گسترش مىيابند . در نوع ديگر برگها شبيه درخت گز و مزه آن نيز مانند مزه برگ سرو است و ليكن خشكتر و كمى گرمتر از آن مىباشد . اگر به جاى ابهل ، دوچندان دارچين را به كار ببريم كار آن را انجام مىدهد . مزاج : گويند ابهل در درجه سوم گرم و خشك است . خاصيت درمانى : ابهل بسيار تحليلبرنده است چنان كه خشكاننده و گزنده است و در پنهانى قابض . ابهل را در مرهمهاى گرمىبخش و عطر به كار مىبرند و بيشتر در روغن افشره ( دهن العصير ) اضافه مىكنند . در زخمها و قرحهها : گرد ابهل را در خوره مىپاشند و اگر با عسل همراه باشد در مداواى قرحهء عفونى مفيد است ، از سرايت دمل و جوش جلوگيرى مىكند و قرحههاى سياه شده را از بين مىبرد . گاهى از آن ضماد درست مىكنند اين ضماد زخم را التيام نمىبخشد زيرا گزنده و بسيار گرم و خشك است . و كارش فقط خشكاندن است و بس . در اندامهاى ناحيه سر : اگر ميوه ابهل را در روغن كنجد در ملاقهء آهنين آنقدر بجوشانند تا ميوه سياهرنگ گردد و آن را در گوش كر بچكانند بسيار مفيد خواهد بود . تأثير در اندامهاى دفعى : اگر كسى آن را بخورد بول وى خونى مىشود و زنها سقط جنين مىنمايند . استنشاق دود ابهل و استعمال شياف آن نيز همين تأثير را دارد . اشنه ( واله ) : اشنه گياه پوستهمانند باريك و نازكى است كه دور ساقه درخت بلوط و صنوبر و گردو مىپيچد و بوى معطرى دارد . گويا اين گياه را از هندوستان مىآورند . گزينش : نوع سفيدرنگ اين گياه مطلوب و نوع سياهرنگش نامطلوب است . ديسقوريدوس گفته است : « بهترين نوع اشنه همان است كه بر ساقهء صنوبر مىپيچد و بعد از آن نوعى كه بر ساقه گردو مىپيچد و هر قدر خوشبوىتر باشد بهتر است و نوع سپيدرنگ مايل به آبى از سپيد ساده مرغوبتر است » . مزاج : اشنه سرد مايل به ولرم و داراى قبوضيت معتدل است . گروهى برآنند كه اشنه در درجه اول گرم و در درجه دوم خشك است . اما خوزها گويند : كه اين گياه سرد است و بسيار خشك . خواص درمانى : اشنه گيرنده ، تحليلبرنده و نرمكننده است . نوعى كه بر ساقه صنوبر مىپيچد گيرندگى معتدل دارد . نوعى كه بر ساقه بلوط مىنشيند بندآمدگىها را باز مىكند و گوشت سست را محكم مىگرداند . در دمل و جوش : مرهم اشنه دملهاى گرم و ورمهاى گوشت نرم را تسكين مىدهد . و قسمتهاى سفت شده را نرم مىگرداند . در مفاصل : اشنه را در مرهمهاى ضد خستگى به كار مىبرند . مرهم و جوشانده آن سختى مفاصل را از بين مىبرد . در اندامهاى ناحيه سر : اگر اشنه را در شراب بريزند ، ميگسار را به خواب مىبرد . در چشم : اشنه چشم را جلا مىدهد . در اندامهاى تنفسى و سينه : اشنه در معالجه خفقان مفيد است . در اندامهاى تغذيهاى : اشنه قى را بند مىآورد ، معده را توان مىبخشد و باد آن را از بين مىبرد . بويژه خيسانده آن در آشاميدنىها خاصيت گيرندگى دارد و درد كبد ناتوان را رفع مىكند . در اندامهاى دفعى : اشنه انسداد زهدان را باز مىكند . نشستن در آب اشنه براى تسكين درد زهدان و دفع خون حيض مفيد است . داروى جانشين اشنه : كرويا به همان مقدارى كه از اشنه استعمال مىشود مىتواند تأثير مشابهى داشته باشد . اظفار الطيب ( ناخن بويا ) : قطعات اظفار الطيب شبيه ناخن است ، بوى معطر دارد و از دود آن در مداوا