أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
39
قانون ( فارسى )
مجاورت دارو با داروى ديگر داروها گاهى بر اثر همنشينى و مجاورت كنش ويژهء خود را تغيير مىدهند . داروى سرد از همسايهء گرم گرمى كسب مىكند و داروى گرم از همنشينى سرد به سردى مىگرايد . بسيارى از داروهاى سردمزاج را كه در كنار انكژه ( حلتيت ) ، شبرم ، جندبيدستر و مشك قرار دهند به گرممزاجى روى مىآورند و گرمى مىبخشند . بسيارى از داروهاى گرم را اگر در مجاورت كافور و صندل كه سردند بگذارند به سردى مىگرايند و سردىرسان مىشوند پس بايد دانسته شود كه همنشينى اثر مىبخشد و نبايد داروهاى مختلف در كنار هم نهاده شوند و از يكديگر تأثير بپذيرند . آميزش داروها در آميزش داروها باهم ممكن است يكى از حالات زير ايجاد شود : 1 - اثرات دارويى با آميختن بيشتر گردد . 2 - داروها بر اثر آميزش اثر خود را از دست بدهند . 3 - بر اثر اين آميخته شدن ، خطرات دارو از بين برود و مفيد واقع شود . حال براى اين هر سه حالت مثال و توضيحاتى داريم : حالت اول : برخى از داروها داراى نيروى اسهالى هستند و ليكن بدون كمك از غير نمىتوانند كار را يكسره كنند . پس به كمكى نيازمند هستند تا قوت لازم را بيابند مثال : گياه تربد مسهل است ولى نه به آن اندازه كه براى اسهال شديد به كار آيد . اگر فلفل و داروهاى لطيف همراه تربد باشند در عمل تحليل بردن به آن كمك مىكنند و اسهال سريعتر صورت مىگيرد . زراوند داراى نيروى قبض شديد است ، ليكن قوت بازكنندگى نيز دارد كه از اثر آن مىكاهد . اگر زراوند را با گل ارمنى يا با اقاقيا مخلوط كنيم به شدت قابض خواهد شد . آميختن داروها گاهى به منظور نفوذ كردن و رسيدن به مقصد صورت مىگيرد مثلا در مورد زعفران كه گل محمدى و كافور و بسّد را با آن مىآميزند تا به قلب برسد . گاهى نيز هدف از بهمآميختن داروها عكس هدف قبلى است يعنى براى نفوذ دادن نيست بلكه براى بازداشتن و به تعويق انداختن است . مثلا داروهاى لطيف و نفوذكننده را كه براى معالجه كبد به كار آيد با تخم ترب مىآميزند تا تخم ترب آن دارو را تا مدتى كه لازم است در كبد حبس نمايد و الّا اگر داروى لطيف و خوشگذر بدون بازدارنده باشد زودتر از مطلوب از كبد خارج مىشود . تخم ترب بر ضد راه خروج آن مزاج را به قى كردن وامىدارد و هرآنچه از داروى لطيف به سوى رگها در حركت است به تعويق مىافتد . حالت دوم : دو نوع از دارو كه هر دو يك اثر مىبخشند ليكن اثر آنها به وسيلهء دو نيروى متضاد يا شبيه متضاد است اگر اين دو نوع دارو باهم باشند چنانچه يكى از آن دو زودتر برسد . اثر خود را نشان مىدهد و اگر هيچكدام از ديگرى پيشى نگيرد و باهم به مقصد برسند . مانع كار يكديگر مىشوند و هيچ كارى انجام نمىدهند . به عنوان مثال : هليله و بنفشه اين حالت را دارند . بنفشه نرمىبخش است و هليله از راه