مىگدازد . ه - داروهايى كه داراى قوت پادزهرى هستند و سردى در آنها موجود است در معالجهء بيمارى سل ( دق ) مفيدند . و - داروهايى كه در آنها قوت پادزهرى و حرارت جمع شده است در معالجهء سردى قلب از هر دارويى مفيدترند . ليكن اين تقسيمات عادلانه كه در آن به هر مزاجى آنچه شايسته و درخور آن است داده شده است و نيروى تحليل‌برنده ، دور از ماده‌اى كه به اندام مىريزد جاى داده شده است و نيروى سردكننده از آن سوى دور نگه داشته شده است . تا ماده از اندام بيرون جهد و نه آن تحليل رود و نه اين منجمد گردد ، اين از نيروى طبيعت است و طبيعت شيرين‌كار گماشته و فرمانبردار پروردگار دادار . گفتار پنجم تأثير عوامل خارجى بر دارو در بعضى از حالات كه به وسيله صنعت بر داروها عارض مىشود حكم داروها نيز تغيير مىيابد و ويژگيهاى اوليه آنها دگرگون مىشود ، مثلا پختن ، كوبيدن ، آتش زدن ، شستن ، يخ بستن از سرما ، مجاورت دارويى با داروى ديگر ، شايد دارو را از حالى به حالى دگرگون سازد . گاهى آميختن دارويى با دارويى ديگر خصايص اوليهء دارو را تغيير مىدهد هرچند اين بحث بايد در باب تركيب داروها ذكر شود ولى يادى از آن در اين مقام بىمناسبت نيست . مىگوييم : داروهايى كه از دستكارى ( صنعت ) تأثيرپذيرند چندين نوع و حالاتى كه از آن تأثير مىپذيرند چندين قسمت هستند اينك به شرح مفصل آن مىپردازيم . پختن دارو دارويى كه جرمش متراكم و غليظ است و تا بسيار نجوشانى اثرى نمىبخشد مانند : ريشهء كبر ، زراوند ، زرنباد ، و شبيه آنها . دارويى كه در حالت اعتدال ( ميان غليظ و رقيق ) است بايد به حالت اعتدال جوشيده شود چه اگر بسيار بجوشد از تأثير مىافتد . مانند داروهاى مدر ، استخودوس و مانند آنها . دارويى كه رقيق‌تر از حالت اعتدال است و كمترين جوشيدن براى آن كافى است اگر بيشتر از يك غل بجوشد تأثير دارويى را از دست مىدهد مانند افتيمون ( سس صغير ) . اگر افتيمون در هنگام جوشيدن بيش از يك غل بزند و خوب بپزد خاصيت دارويى آن از بين مىرود . كوبيدن دارو برخى از داروها بعد از كوبيده شدن اثرى ندارند ، مانند : گياه محموده ( سقمونيا ) ؛ پس بايد با كمال