أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

354

قانون ( فارسى )

فصل بيست و هشتم حرف ( غ ) غبيراء ( سنجد ) : مزاج : در اول سرد و در آخر دوم خشك است . خاصيت : هر خونريزى را بند آرد . صفرايى را برمىكند كه به اندرون مىريزد . اگر مزهء شراب شود به كندى مست مىشوند . سنجد از زالزالك كمتر گيرنده و قبض است . سينه : در علاج سرفهء گرم مفيد است . اندامان غذا : از استفراغ جلوگير است . اندامان راننده : در علاج پوست‌اندازى روده كه ناشى از صفرا باشد نافع است ، بندآورندهء شكم است و مانع قى كردن است و شاشيدن را زياد كند . سنجد هم همانند زالزالك قبض است و از بول جلوگيرى نمىكند . ليكن زالزالك از سنجد قبض‌تر است . غاريقون ( قارچ درختى ) : ديسقوريدوس گويد : نر و ماده دارد و بعضى از اين تيره شبيه بيخ انگدان است و رويه‌اش به اين سفتى نيست . بعضى گويند : در درختهاى پوسيده كه علامت گنديدگى درخت است پيدا مىشود . از مزه‌اش احساس گرمى و تندى و گيرندگى مىشود . گوهرش تركيبى از آب و هوا و خاك لطيف است . تفاوت ميان نر و ماده‌اش اين است كه در لايه‌هاى قسم ماده طبقاتى مستقيم موجود است . و قسم نرش گرد و بىطبقات است و يكپارچه است . و هر دو قسم هم‌مزاجند . در نخستين مرحلهء پيدايش اگر آن را بچشند نوعى شيرينى دارد و بعدا به تدريج شيرينى را از دست مىدهد و بنوعى تلخى تبديل مىشود . كسى كه غاريقون را به منظور دارويى تجويز مىنمايد بايد قبل از هر چيز توان و عمر و روش و عادات و محيط زيست بيمار را در نظر گيرد و برحسب زياد و كمى حالت بيمارى حساب كند . گزينش : خوبش آن است كه صاف و سفيد و زودشكن و متراكم و كنارصاف باشد و با تلخيش مزهء نوعى شيرينى بدهد . تركيده و از هم پاشيده‌اش نر باشد يا ماده خوب نيست و نوع سفت و سياه‌رنگش بسيار بد است . مزاج : در اول گرم و در دوم خشك است . خاصيت : تحليل‌برنده ، تكه‌كنندهء خلط پرمايه ، بازكن راه‌بندانها ، نرمىبخش . بعضى گويند : مزه‌اش نخست مثل شيرينى و بعدا تلخ است و گيرندگى هم دارد . ورم : در علاج هر ورمى مفيد است . مفاصل : با اسكنجبين خورند در علاج عرق النسا مفيد است ، عصب را از زائده‌ها پاك مىكند . براى مداواى سستى ماهيچه ، درد افتادن ، و تنقيهء عصب سه قيراطش كافى است . و اگر بيمار تب داشته باشد با عسلاب يا شربت گل خورند بهتر است . سر : مغز را مىپالايد و در علاج صرع سودمند است . سينه : يك درخمى از آن را با شراب سياه و پرمايه خورند علاج برنشيت و قرحهء شش است . و اگر مقدار سه ( اونولوس ) با آب خورند در خون برآوردن از سينه مفيد است . اندامان غذا : داروى يرقان است ، با اسكنجبين خورند ورم طحال را فرونشاند . اگر آن را تنها بخايند يا ببلعند درد معده را دوا كند و آروغ ترش را از بين ببرد . خوردن يك درخمى از آن درد كبد را دواست . اندامان راننده : خوردن يك درخمى تا دو درخمى و بويژه كه با عسلاب باشد انواع خلط پرمايهء سودايى و بلغمى را بيرون آورد . اگر يك درخمى از آن با داروهاى مسهل باشد دارو را تا منتهاى اندامان تن بدرقه