أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

271

قانون ( فارسى )

عاليون : بعضى اين گياه را غاليون و گروهى ( عالاريون ) گويند و همه به معنى شيربند است . زيرا همچون پنيرمايه شير را مىبنداند . برگ و شاخهء اين گياه شبيه برگ و شاخهء گياه ( حرينان ) است . گلش سفيد مايل به زردى و گلهاى كوچك و زياد درهم فشرده و خوش‌بو دارد و در مرداب و نيزارها مىرويد . خاصيت : گلش ضماد شود از خونريزى مفيد است . قرحه : گل و برگش داروى سوختگى است . مفاصل : آن را با موم و روغن گل مخلوط كنند و نمك بزنند تا سفيد مىشود ؟ داروى خستگى و علاج درد ناشى از خستگى است . اندامان راننده : بيخش شهوت‌انگيز است . عرقون : به عقيدهء ديسقوريدوس گياهى است كه برگ دراز و دونيمه دارد و به برگ آلاله شبيه است . بيخش لوله‌اى شكل و سفت است و خوردنى مىباشد . و خوردن وزن يك درخمى از بيخش كه با شراب باشد بادشكن است . گويند نوعى ديگرش هست كه شاخه‌هايش باريك و برگش به برگ پنيرك كاشتنى ( ملوخيه ) مىماند و ميوه‌مانندى بر شاخه‌ها است كه به سر و منقار كلنگ شبيه است و چون به كار طب نمىخورد و در پيشه‌هاى ديگر بهره دارد در اينجا سزاوار شرح دادن نيست . اندامان راننده : وزن يك درخمى از عرقون را با شراب بخورند بادكردگىهاى زهدان را علاج است . عظام ( استخوان ) : استخوان سوخته گدازنده و خشكاننده است . آرايش : گويند قوزك خنزير را بر برص مالند مفيد است . مفاصل : گويند خوردن استخوان آدمى داروى درد مفاصل است . سر : گويند استخوان آدمى شفاى صرع است . جالينوس فرمايد : شخصى اين كار را مىكرد و مبتلايان صرع را شفا مىداد و بعدا آن شخص گير آمد . اندامان غذا : گويند قوزك شاك ( بز نر ) با اسكنجبين سپرز را مىگدازد . اندامان راننده : گويند قوزك شاك شهوت‌انگيز و استخوان ساق گاو ماده را بسوزانند و بر زخم نهند خونريزى را قطع كند . و علاج ديزانترى و اسهال است . عنب ( انگور ) : گزينش : اگر انگور سفيد و انگور سياه در درستى و رقت و شيرينى و ساير ويژگيها برابر باشند ؟ انگور سفيد ارزنده‌تر است . انگور چيده كه دو روز يا سه روز از چيدنش گذشته بهتر از انگور تازه چيده است . مزاج : پوستهء انگور سرد و خشك و ديرهضم است . مغزش گرم و تر ، دانه‌اش سرد و خشك است . خاصيت : انگور تازه چيده بادآور است . و اگر آويزان كنند تا پوستش خوب پژمرده شود غذاى خوب دهد و معده را توان بخشد و در تغذيه خوب و در كم‌زيانى با انجير برابر است هرچند غذاى انجير از انگور بيشتر است . انگور رسيده از انگور نارسيده كم‌زيان‌تر است . انگور اگر هضم نشود غذاى نارسيده و كال مىدهد . انگور درسته از افشرهء انگور غذايىتر است اما افشره‌اش تيزروتر است و زودتر به مقصد مىرسد . انگور قبض است و شايد كه با آويزان كردنش از اين قبضى دست بردارد . انگور ترش قبض نيست . مويز دوست كبد و معده است . اندامان غذا : انگور و مويز همراه دانه داروى دردهاى روده است . مويز به نفع گرده و آبدان است . انگور تازه چيده شكم را روان سازد و بادكن است . هر انگورى براى آبدان زيان‌آور است .