فصل پانزدهم حرف ( س ) سعد ( مشك زمين ) : ديسقوريدوس گويد : بيخ گياهى است كه برگهايش ببرگ گندنا شبيه ليكن از برگ گندنا بلندتر و نازكتر و سفت‌تر مىباشد . ساقه‌اش به بلندى يك ذرع يا بيشتر است . ساقه راست بالا نيامده به اطراف كج شده و به ساقهء گورگيا شبيه است . در اطراف ساقه برگهاى كوچك و تخمدانها ديده مىشوند . بيخش غده‌اى و متعدد و به بزرگى زيتون و بعضى مستطيل و بعضى مدورند و برنگ سياهند و درهم چنگ زده‌اند . بوى خوش دارد و به تلخ‌مزگى مىزند . در زمينهاى پست و مرطوب مىرويد . در طرسوس و سوريه و در جزاير ( قوقلادس ) پيدا مىشود . به عقيدهء اصطيفان از اين گياه روغن گيرند و از آن روغن قسمى را با مازو يا با مواد گيرندهء ديگر مخلوط مىكنند و چون يكى از عطريات به كار مىبرند و اين مادهء عطرى در هند و كوفه پيدا مىشود . گزينش : بهترش آن است كه متراكم ، سنگين ، در كوبيدن سخت ، خوشبوى ، كوتاه شاخه كه بسيار تندمزه و در مرهمها وارد است . آرايش : رنگ را زيبا و بوى دهن را خوش كند . و چنان كه گويند سعد هندى موى را مىسترد . ورم و جوش : دملهاى صعب العلاج را علاج كند ، در معالجهء ورمهاى اليافى و خوره مفيد است . مفاصل : با روغن دانهء بن ( ميوهء درخت سقز ) داروى پهلودرد است و پشت را محكم كند و زياد به كار بردنش جذام آورد . سر : در علاج گنديدگى بينى و دهان و زخم و جوشهاى دهان و سستى لثه مفيد است . قرحه‌هاى خوره‌اى دهان را مداوا كند . براى تقويت هوش بسيار خوب است . اندامان راننده : سنگ را از بين ببرد . در چكميزك سودمند است . در علاج بواسير و بهم‌آمدن دهانهء زهدان و استسقا مفيد است . تبها : در تبهاى كهنه داروى خوبى است . زهرها : پادزهر نيش عقرب و حشرات است . سندروس : ديسقوريدوس گويد : سندروس انگم درختى است از عربستان و هندوستان . كمكى به مر مىماند . بويش بد است . بعضى از دود آن استفاده كنند و گاهى لباسها را بدان دود كنند . اين انگم را با استرك و مر مخلوط كنند و بر آتش نهند و سندروس مىسازند . مزاج : در دوم گرم و خشك است . خاصيت : گيرنده و بندآورندهء خونريزى است . كشتىگيران اين دارو را به كار مىبرند كه سبكخيز و توانا باشند و به نفس‌گرفتگى دچار نشوند . آرايش : كسى كه بخواهد لاغر شود هر روز سه‌چهارم درهم سندروس را در آب و سكنجبين حل كند و بخورد بسيار مؤثر است . قرحه : دود سندروس ناصورها را مىخشكاند . سر : رطوبتهاى سرماخوردگى بوسيلهء دود سندروس بر طرف مىشوند . لثه را استحكام بخشد و در تسكين درد دندان نظير ندارد . سينه : در علاج خفقان حكم كهربا دارد . بندآورندهء خون است . و چنان كه اشاره شد كشتىگيران براى سبكخيز بودن و نيرو گرفتن و خستگى در كردن به كار مىبرند . چشم : در زدودن لكه‌هاى چشم بسيار سريع التأثير است . سندروس حل شده در آب و سكنجبين را در چشم چكانند ضعف ديد را بر طرف مىنمايد .