مىتوانيم در اين مورد به عنوان مثال ذكر كنيم كه هرگاه بخار آتشى از آن جدا گردد ، رقيق مىشود . گوهر خاكى كه در جسم است مانع از آن نيست كه گرمى شديد نيز با آن همراه باشد . پس قسم اول مىتواند بسيار گرم باشد . و نيز گوهر آبى دارو ، مانع از آن نيست كه گوهر هوايى كه بر قوه آن چيره نمىشود ، در آن داخل گردد . در نتيجه قسم دوم شديدا سرد باشد ، يا گوهر آتشين قاهرى در آن داخل شود و در نتيجه بسيار گرم باشد . علاوه بر دستورها و قواعد قياس گرمى و سردى قوه دارو كه ذكر گرديد ، دستورهاى ديگرى نيز هست و آنچه در اين‌باره دانستنش براى اطبا واجب است ، يك چيز است و آن اينكه : هر چيز كه در چشيدن شيرين يا تلخ يا تند باشد گوهر آن گرم است . هرآنچه قابض يا ترش يا گس باشد گوهر آن سرد است . هرچه خوش‌بو و تند است در گوهر خود گرم است . هرآنچه سپيدرنگ است و در اجسام رطوبت‌دار و منعقد وجود دارد دليل گوهر سرد است . رنگ سپيد در اجسامى كه داراى خشكى هستند و آمادگى خرد شدن را دارند نشان گوهر گرم است . رنگ سياه در هر دو حالت بالا كاملا حالت برعكس رنگ سپيد است . زيرا سردى ، مرطوب را سپيد ، و خشك را سياه مىگرداند . اما گرمى ، تر را سياه و خشك را سپيد مىكند . و اين صحيح است و بايد كه چنين باشد . ليكن حالتهايى نيز هست كه اين استدلال و نتيجه‌گيريها نسبت به آنها تفاوت دارد و به ويژه در مورد انواع رنگ و بوى كه در اينجا شرح خواهيم داد . رنگ و بوى قبلا بيان كرديم كه اجسام دارويى كه از عناصر متضاد تركيب مىشود اين تركيب گاه تركيب اول است و گاه تركيب دوم . امكان هست كه در اين آميزش مرحلهء دوم براى يكى از دو عنصر تركيبى دارو ، مزاجى مخالف آن ديگرى پديد آيد و بر اثر اين تبديل به رنگى يا به مزه‌اى يا به بويى برسد كه در آن ديگرى نيست . و ممكن است با اينكه عنصرى ضد عنصر ديگر باشد ، تبديل رنگ يا مزه يا بو رخ ندهد . براى حل اين مسئله قاعدهء كلى وجود ندارد و نمىتوان تأكيد كرد كه مزاج در چه شرايطى رنگ و بو و مزهء معينى به خود مىگيرد . هرچه در اين‌باره گفته‌اند هنوز تخمين و حدس است . اگر هر دو عنصر تركيبى دارو در كميت برابر باشند و يكى از عنصرها رنگى را در مقابل ديگرى به خود بگيرد در عنصر تركيب يافته رنگى كه به وجود مىآيد تركيبى است از رنگهاى آن دو عنصر و اگر در كميت متساوى نباشند از تركيب آنها رنگى پديد مىآيد كه به يكى از دو رنگ بيشتر تمايل دارد . اگر عنصر دوم هيچ رنگى به خود نگيرد و بو و مزهء ويژه‌اى كسب نكند و هر دو عنصر در كميت متساوى باشند ، همان رنگ و بوى اول در هر دو موجود است . اگر هر دو از اجزاى آميخته شدهء بىرنگ و اجزاى مخالف آنها انكسار يابند و اثرى از رنگ عنصر دومى در ميان نباشد ، اين رنگى كه هست نيز همچون جسمى شفاف كه با رنگى درآميزد منكسر مىشود ، مثلا رنگ سپيد ديده مىشود . امكان دارد كه قوت اين رنگ نوظهور به قوت رنگ سپيد نباشد ولى قوت ديگرى است در برابر قوت اول . آنگاه اگر جرم آميخته شدهء بىرنگ همچنانكه در كميت با عنصر داراى رنگ متساوى است در قوهء نيز متساوى باشد ، قوه حاصله معتدل