أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

208

قانون ( فارسى )

درونى را آزار دهند - شير كه به درون وارد مىشود چنين مواد را بوسيلهء زدايندگى گوهر آبى مىشويد و ضعيف گرداند و چگونگى آنها را چنان به اعتدال درآرد كه با اندام متناسب گردد و از آن پس آن را مىپوشاند و مىچسباند و در ميان اندام و خلط بد حايل مىشود و خلط تاب تجاوز را در خود نمىيابد . طبيعى است شستشوى نامبرده هيچ‌وقت با آب ممكن نمىباشد چه در آب اين گوهر زداينده نيست . شير براى كسانى كه خونريزى دارند خوب نيست ، و براى درون هم بسيار خوب نيست . شير بز براى درون از ساير شيرها بدتر است . زيرا اكثرا گياهان قبضىآور مىخورد . شير گوسفند برعكس شير بز است و آن هم به اين خوبى نيست التهابى است . شير از گوهرى كه دارد به زودى تغيير حالت مىدهد و بويژه براى تبديل به گرمى بسيار آماده است . براى بدن انسان هيچ چيز از شير فاسد بدتر نيست . شير ماچه‌خر آبكى است ، شير خوك آبكى و نارسيده است . شير در بهاران نسبت به شير تابستان آبكى است . و همين برابرى را مىتوان نسبت به چراى حيوانات مقايسه كرد . حيواناتى در دشت مىچرند و بعضى در جنگل و بيشه‌ها مىچرند . تا گياه بهارى است شيرش آبكى و گياه تابستانى شير غليظتر مىدهد . تا تابستان پيش برود شير غليظ و پرمايه‌تر گردد . شير وسطهاى تابستان بهترين است اما بيم آن مىرود كه بعد از نوشيدن به علت گرما تغيير يابد . كه شير بهاران اين بيم را ندارد . شير گاو بسيار چربى دارد و شير گوسفندى پنيرىاش زياد است . در شير شتر چربى و پنيرى اندك است . و در اين زمينه در درجهء دوم شير ماديان و در درجهء سوم شير ماچه‌خر آيد . و بدين سبب است كه شير شتر و ماديان و ماچه‌خر كمتر در معده پنير مىشوند . شتر كه گياه تلخ و شورمزه را بسيار دوست دارد ازاين‌رو شيرش به شورمزگى مىزند . و بعقيده من شير شتر از هر شيرى با تن سازگارتر است . و باوجود اين كسانى گويند شير شتر در معده و اندامهاى فوقانى درونى ديرپاتر و كندروتر از ساير شيرها است . و بدان كه شير برحسب رنگ حيوان و عمر حيوان است كه آيا جوان است يا پير ، كوچك است يا بزرگ يا ميانه . و بايد هيئت و اندامش را به حساب آورد . گوشتش نرم است يا سفت ؟ فربه است يا لاغر ؟ سفيدرنگ است يا رنگى ديگر دارد ؟ . گويند ناتوان‌ترين شير شير حيوان سفيدرنگ است و از هر شيرى زودتر سرازير مىشود . آرايش : برخى پنداشته‌اند كه زياد خوردن شير شپش زياد كند شايد راست گفته باشند . شير را بر رخسار مالند اثرهاى زشت را مىزدايد . نوشيدن شير براى زيبائى رنگ بسيار مفيد است اما گاهى لكه‌هاى سفيد در رخسار بوجود آورد ، ولى در اين‌باره شير شتر بسيار خوب است و بيم لكه آوردن ندارد . شير را با شكر بخورند رنگ را بسيار زيبا كند و بويژه زنان از آن بسيار بهره مىبرند . شير فربه‌كننده است و حتى آب پنير هم فربهى دهد چنان كه اگر آنهايى كه مزاج گرم و خشك دارند اگر آب پنير بنوشند و اسهال شوند دليل چاق شدن آنها است . زيرا آب پنير كه با مزاج آنها سازگار است خلطهاى بد را بوسيلهء رطوبتش بيرون ريزد و غذا را از آلايش دور دارد و براى فربهى بخشيدن آماده‌تر مىشود . و چنين كسانى كه مزاج گرم و خشك دارند اگر ماست را با ريم آهن ( خبث ) بخورند بسيار زود فربه مىشوند . آب پنير را بر رخسار مالند لكه‌ها و اثرها را از بين مىبرد . و اگر بخورند همين اثر را دارد . ورم و جوش : اكثرا از اثر شير نوشيدن دملهاى بد و آماسهاى تباه و بادكردگى و سرخ شدن پوست ( ماشرا ) و گرى و خارش از بين مىرود به شرطى كه نوشنده چيزى در مزاجش نباشد كه ضد شير باشد و شير را تباه كند و آن را به زرداب