سلامت‌تر است . اگر با آب و نمك بپزند بسيار بدتر از بد مىشود . برگ خام كلم را با سركه خورند براى بيماران سپرز مفيد است . اندامان دفعى : بول و حيض را ريزش دهد . تخم كلم با آب لوبيا گرگى داروى كرم است . شكوفه‌اش حيض را به راه اندازد . اگر بعد از جماع تخم كلم بردارند منى فاسد مىشود . خاكستر بيخش سنگ را خرد مىكند . كلم بحرى كه شورى و تلخى دارد ملين است و اگر با گوشت چرب باشد مسهل است . برگش را بر جاى درد گرم روده مالند مفيد است . ديسقوريدوس گويد : اگر كمى در آب بجوشد و بخورند مسهل است . و اگر دوبار آن را در آب جوشانند و تناول نمايند قبوضيت آورد . افشرهء كلم را با بيخ زنبق و نطرون مخلوط كنند اسهال‌آور است . شكوفهء بازشدهء كلم را فرزجه كنند زنده را در شكم مىكشد . تخم كلمى كه تنها در مصر مىرويد داروى كرم است . زهرها : ديسقوريدوس گويد : افشرهء كلم همراه شراب پادزهر نيش مار است . و براى سگ هارگزيده هم خوب است . تخم كلم مصرى را يكى از پادزهرها شمرده‌اند . كراث ( گندنا ) : ديسقوريدوس گويد : گندنا سه نوع دارد : 1 - گندناى شامى . كه بيخ پيازى دارد و بسيار بدكيموس است . 2 - گندناى نبطى كه از گندناى شامى تندمزه‌تر است و كمى گيرنده است و از اين گيرندگى خونريزى را بند آورد . 3 - گندناى بيابانى كه آن را ( قرط ) گويند - كه از اولى بدتر است . و بيشتر از آنچه به درد خوردن آيد به منظور دارويى به كار مىرود . گندناى نبطى هم در شمار داروها به حساب مىآيد . مزاج : گندناى شامى با سماق داروى زگيل و جوشهاى شرى است . زخم و قرحه : گندناى شامى با نمك علاج قرحهء پليد است . گندناى بيابانى داروى قرحهء پستان است . گندناى نبطى را با سركه ضماد كنند دمل را مىتركاند . سر : خون‌دماغ را بند آرد . تخم گندنا را با قطران بسوزانند و دود در دهان آيد كرم دندان را مىكشد و بيرون مىآرد . از خوردنش سردرد آيد و خوابهاى پريشان بينند . خاكسترش با روغن گل و سركهء شراب درد گوش را تسكين دهد . لثه و دندان را تباه كند و دندانها را زرد مىنمايد . و بويژه شامى براى لثه و دندان بسيار بد است . آب گندناى نبطى مخلوط با كندر و شير يا روغن گل را در گوش چكانند درد و صدا و وزوز گوش را از بين مىبرد . چشم : سبب تم چشم است . نفس‌كش : گندنا با آب جو داروى برنشيتى است كه از مادهء غليظ بوجود آمده . و بويژه اگر گندناى نبطى و با عسل باشد چه از اين بهتر . در علاج ورم شش و رسانيدن ورمهاى شش مفيد است . براى خون برآوردن دو درهم تخم گندنا و دو درهم تخم آس مخلوط كنند و بخورند . خام خوردن گندنا براى قصبة الريه مفيد است . اندامان غذا : گندناى برى براى معده بد است و از گندناى كاشتنى بدتر است . زيرا تلخ‌تر و تندتر و گزنده‌تر است . همه انواع گندنا بادزا است و بايد دوبار بپزند تا بادش كاهش يابد . هم ازاين‌رو روفس فرمايد : آروغ ترش را قطع مىكند . و همه نوع گندنا ديرهضم است . اندامان دفعى : گندنا عموما و بويژه نبطى و بيابانى بول و حيض را ريزش دهند . و به مثانه و كليهء زخمى زيان مىرسانند - خوردن يا ضماد پخته آن داروى بواسير است . شهوت‌انگيز است . و تخمش هم در اين‌باره بىتأثير نيست به شرطى كه در روغن بپزند . تخم گندنا را با