است . اندامان غذا : بندآورندهء استفراغ است ، مواد بد را از معده دور مىسازد ، با مصطكى مخلوط باشد معده را تقويت مىكند . اندامان دفعى : خونريزى زهدان و پيزى را قطع مىكند . بىاشتهايى را از بين مىبرد . و چنان كه گويند براى علاج ديزانترى ( زحير ) خوب است . كمافيطوس ( ماش دارو ) : اين گياه داراى شاخه‌هاى باريك سرخ مايل به سياهى يا سبز است - گلش سرخ تيره و تلخ‌مزه و كمى گيرنده است - يا تندمزه است و تلخ نيست . برگهايش بر زمين مىگسترند و شبيه برگ گل گاوچشم و از آن راه‌راهتر و باريكتر و سبك‌تر است و وسط گلش از گل گاوچشم زردتر است . مزاج : در دوم گرم و در سوم خشك است . خاصيت : بازكننده ، زداينده ، و در پاك نمودن اندامان داخلى بسيار مؤثر و نيرويى اسهال‌كننده هم دارد . ورم و جوش : ورم سخت را نرم كند و بويژه علاج ورم پستان است . و سرايت جوش مورچگى را خنثى مىكند . زخم و قرحه : با عسل ضماد شود . زخمها را بهم آرد و قرحهء گنديده را از ميان بردارد . مفاصل : داروى عرق النسا است و اگر با عسل باشد بهتر است . طبيبى گويد : اگر ماش دارو را در عسل‌آب خفيف مخلوط كنند و چهل روز به بيمار عرق النسا بدهند خوب مىشود . و سفتى نقرس را تحليل مىبرد . اندامان غذا : داروى بيماريهاى كبد است و بندآمدنهاى كبد را باز مىكند . علاج طحال و يرقان سودايى است به شرطى كه هفت روز پياپى تناول نمايند . اندامان دفعى : راه‌بندان زهدان را باز مىكند . عسر البول را از بين مىبرد . بول و حيض را راه اندازد . و علاج درد گرده است . اگر با عسل فرزجه شود زهدان را مىپالايد . و اگر دو مثقال از اين دارو با عسل يا انجير شياف گردد بلغم را مىراند . زهرها : پادزهر سمى است كه بعضى آن را ( اورقطون ) مىنامند . جانشين : نصف وزنش كاشن رومى و يك‌چهارم وزنش دارچين ختايى . كمادريوس ( مريم نخودى ) : شاخه‌هايش با برگهاى به زمين نزديك ( متهشم ) و به ستبرى ريحان و بزرگتر . رنگش سبز و يونانيان اين گياه را بلوط زمينى گويند . زيرا برگهاى ريزش به برگ بلوط شبيه است و تلخ‌مزه‌اند . بيخ اين گياه به رنگ ارغوانى مىزند . گزينش : بايد همين‌كه تخم در آن پيدا شد چيده شود . مزاج : جالينوس فرمايد : در سوم گرم و خشك است و گرمى از خشكى بيشتر است . خاصيت : بازكننده ، تكه‌كننده ، لطافت‌بخش و گرمىرسان است . زخم و قرحه : همراه عسل قرحه‌هاى مزمن را پاك مىنمايد . مفاصل : سبز يا آب‌پز آن را بخورند از گسستگى ماهيچه نافع و شربتش ترنجيدگى را سرحال آرد . و تا كهنه‌تر گردد مفيدتر است . چشم : حب از آن سازند و مىخشكانند و براى مداواى قرحهء چشم به كار مىبرند . اين دارو را در روغن زيتون بجوشانند - يا بسايند و گردش را در چشم كشند آب‌ريزى هميشگى چشم را علاج مىنمايد . سينه : سرفهء مزمن را چاره كند . اندامان غذا : كلفتى طحال را لاغر كند . داروى يرقان سودايى است . شربتش براى رفع سوء هضم بهترين دواست . و استسقا را در اولين مرحله علاج مىنمايد و تا كهنه‌تر باشد مؤثرتر است . اندامان دفعى : بول و حيض را ريزش دهد و بچه را بيرون آورد . زهرها : ضمادش پادزهر حشرات سامه است . جانشين : رگ قيزيل يا پراق يا زنگى دارو .