أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

175

قانون ( فارسى )

اندامان دفعى : كتيرا با سوختهء شاخ گوزن كه شستشو داده باشند - يا با كمى زاج بلورى قاطى كنند درمان درد گرده و سوزش مثانه است . طوقريوس « 1 » : ديسقوريدوس گويد : گياهى است شاخه‌هاى بسيار و شبيه به چوبدستى دارد . و با گياهى كه آن را كمادريوس ( مريم نخودى ) نامند بسيار شبيه است . برگهايش به برگ نخود مىماند و باريكند . اكثرا در سرزمين كليكيا مىرويد . تا سبز است آن را با سركه و آب مىخورند و اگر خشك باشد آب‌پزش را استعمال مىنمايند . اندامان راننده : تناول آب‌پزش آماس طحال را به كلى از بين مىبرد . و اگر آن را با انجير و سركه ضماد نمايند باز براى طحال دارويى مفيد است . طيقاقوواون : ديسقوريدوس گويد : برگ اين گياه به برگ تاجريزى مىماند . شاخه‌هاى بسيار دارد . گلش سياه و كوچك و بسيار است . تخمدانش شبيه خرنوب شامى است و تخمش به ارزن تلخ ( گاورس ) شباهت دارد . ريشه‌هاى آن سه يا چهار عدد و تقريبا به درازى يك وجب و سفيدرنگ و خوشبوى هستند . اين گياه در اكثر جاها مىرويد . اگر مقدار يك من از اين گياه را در مقدار شش ( قوطول ) شربتى شيرين بخيسانند و يك شبانه روز بگذارند و تناول نمايند . زهدان را مىپالايد و مواد سيلانى را برچيند . اگر آن را آگنهء چيزى كنند و بخورند گويند شير پستان را زياد كند . طراغيون : از گياهان جزيرهء كرت است . برگ و شاخه و ثمرش به نانخواه شباهت دارد . ليكن از نانخواه كوچكتر است . شيره‌اش همانند صمغ عربى است . برگ و ثمر و شيره‌اش جذب‌كننده هستند - نوعى ديگر از اين تيره هست كه برگش به برگ ( سقولوقندريون ) شبيه است - و بيخش به ترب بيابانى مىماند . خاصيت : ديسقوريدوس گويد : اگر تيرى در گوشت تن بز كوهى قرار گيرد و بز به ميان اين گياه خزد تير بيرون آيد . اگر اين گياه را ضماد كنند پيكان و خارها و خليده‌ها را از گوشت بيرون كشد . اندامان دفعى : تناول آن چكميزك را قطع كند . سنگ مثانه را خرد مىنمايد . تناول يك درخمى حيض را راه اندازد . اگر از آن نوع دومى خامش يا آب‌پز آن را بخورند گويند قرحهء روده‌ها را معالجه مىكند . طراغيون ديگر : نوعى ديگر از طراغيون هست كه بعضى از مردم آن را سقولوقندريون ( هزارپا ) ناميده‌اند . گياهى است ريز و شاخه‌هايش به درازى يك وجب يا بيشتر بر زمين مىگسترد . برگ ندارد . بر شاخه‌هايش ثمرى است تو گويى دانه انگور سرخ‌رنگ كوچكند . و هريك از ثمرهايش نوك‌تيز است و به اندازهء يك دانه گندم مىباشند . بسيار ثمر مىدهد . اين گياه اكثرا در كرانه‌هاى دريا يافت مىشود . ثمر اين گياه قبض است گاهى مىكوبند و از آن قرصها سازند و نگه مىدارند . كه در وقت حاجت در دسترس باشد . اندامان دفعى : تقريبا ده دانه از ثمر آن را با شربتى تناول نمايند به عقيدهء ديسقوريدوس علاج

--> ( 1 ) - طوقريون - مريم نخودى ، كمادريوس . ( معين )