حماض ( ترشك ) : ديسقوريدوس گويد ترشك چندين نوع است . 1 - نوعى ترشك در زمينهايى كه خاك مايل به سياهى دارند مىرويد . برگهاى دراز و سرباريك و تيز دارد . در كشتزارها رويد اگر بپزند خوش‌مزه است . 3 - قسمى در جنگل‌ها رويد برگى سخت و اطراف برگش صاف - بىدندانه - است و آن را ( افسولاباين ) گويند . 4 - نوعى ترشك هست كه نرم است و بيابانى و به بارهنگ مىماند . 5 - قسمى از ترشك برگش همانند برگ مرزه و شاخه‌هايى كه تخم گرفته‌اند كوچكند و ترش‌مزه و سرخرنگ و تندمزگى هم در آن است . 6 - نوع ششمى هست كه آن را ( انقوليون ) نامند و برخى آن را ( لعنون ) خوانند . و اين نوع بزرگتر از آن قسم است كه بيان نموديم . اين نوع هم در جنگل رويد و قوتش همان قوت ساير انواع ترشكها است . بعضى گويند : ترشك بيابانى همان است كه آن را سلق بيابانى نامند و بگفتهء آنها همه ترشكهاى برى ترش‌مزه نيستند و شايد برخى چنين باشند . ترشك بيابانى از ترشكهاى ديگر در همه حالات قوىتر است . مزاج : در دوم سرد و خشك . تخمش در اول سرد و در دوم خشك است . خاصيت : قبض است . نوع بىمزه‌اش داراى اندكى گدازندگى است . ترش‌مزه قبض‌تر است . آنكه بسيار ترش‌مزه نيست غذائيتش بهتر است . كه اين نوع به كاسنى شبيه است . همه انواع ترشك صفرا را برمىكند و خلط خوب و سازگار بوجود آورد . آرايش : بيخ ترشك با سركه داروى پوست انداختن ناخن است . با شراب بپزد و ضماد شود . علاج لكه‌هاى سفيد و قوباء است . ورم و جوش : ضمادش داروى خنازير است و گويند كه اگر بيخ آن را به گردن بيمارى كه خنازير دارد ببندند از خنازير شفا يابد . زخم و قرحه : بيخ ترشك و سركه داروى گرى چركين و قوباء است . آب‌پزش با آب گرم يا ترشك و آب ترشك را در گرمابه به تن مالند خارش پوست را از بين مىبرد . سر : افشره‌اش را در دهان گردانند درد دندان تسكين يابد . در شراب بپزند داروى دندان‌درد است و ورمهاى بن گوش را از بين مىبرد . اندامان غذا : ترشك كه با شراب باشد داروى يرقان سياه است . دل بهم خوردن را آرامش دهد ، آرزوى گل خوردن را از بين مىبرد . اگر با سركه بپزند و ضماد كنند و بر طحال نهند ورم طحال را فرو نشاند . اندامان دفعى : ترشك و تخمش و بويژه تخم نوع بزرگش و گويند برگ همه انواع ترشكها را اگر بپزند و بخورند ملين است . و گويند تخمش قبض است . و بعضى بر اين رأيند كه تخم ناپختهء ترشك ملين و لغزاننده است . بيخ كوبيدهء ترشك در علاج رطوبتهاى زهدان مفيد است . اگر با نوشابه‌اى بنوشند سنگ گرده را خرد كند . از آنجا كه ترشك داراى مادهء لزج است . از خراش روده و خشك شدن خيو جلوگيرى مىكند و با اينكه در منع خراش روده مفيد است مواد را نيز مىلغزاند . تخم ترشك را با آب و شراب آميزند و خوشمزه سازند ؟ قرحهء روده و اسهال مزمن را دواست . تخم ترشك را بكوبند و بسايند و زنان بردارند رطوبتهاى سايل زهدان هرچند مزمن هم باشند قطع شود . و اگر با شراب بپزند و بنوشند سنگ مثانه را خرد كند و حيض را روان سازد . زهرها : ترشك و بويژه بيابانى آن پادزهر نيش كژدم است . و اگر تخم ترشك را قبلا به كار برند نيش حشرات و كژدم كارگر نيست .