أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

141

قانون ( فارسى )

زوفرا « 1 » : ديسقوريدوس گويد : زوفرا درختى است كه در مملكت ( لنفوربا ) در كوهى بنام ( قابيس ) كه اين كوه نزديك مملكت مصر است يافت مىشود . مردم آن سامان زوفرا را فاناكثير مىنامند كه به معنى گاوشير است . زيرا بيخ و ساقه‌اش به درخت گاوشير مىماند و در قوت با گاوشير برابر است . رستنگاه زوفرا كوههاى بلند و زبر و جنگلى است و بويژه در جاهاى مرطوب مىرويد . ساقه‌هايش كوتاه و باريك و شبيه به ساقهء شبت و گره‌دار است و برگش شبيه برگ اسپرك است و از برگ اسپرك نرم‌تر است . بوى خوش دارد . سر ساقه‌اش باريك و پراكنده و بر سر هر شاخه‌اى تاجى است كه غلاف تخمى سياه و كاوكى و مايل به درازى است و به تخم رازيانه شبيه است و مزه‌اش تند و عطريتى دارد . بيخش سفيد و به بيخ گاوشير شبيه است و بوى مطبوعى دارد . بعضى گويند دانهء اين درخت به دانهء انگدان شبيه است و آن را حزّا گويند و به فيجن مىماند و تخم آن را دينارويه گويند . مزاج : گرم و خشك است . خاصيت : بادشكن و گرمىبخش است . اندامان غذا : هاضم خوراك است و در علاج ورمهاى بلغمى معده و باد معده مفيد است . چشم : تخم و ريشه‌اش جلاى چشم دهند و تيرگى چشم را از بين مىبرند . زخم و قرحه : علاج درد گرى و خارش است . اندامان راننده : بيخ و تخمش در خشكانيدن آب پشت تأثير فيجن را دارد . و اگر تناول شود بول و حيض را روان سازد . اگر زن بيخ آن را فرزجه كند حيض روان شود . زهرها : تناول شود يا ماليدنى باشد پادزهر كژدم و حشرات موذى است . زرين درخت : مفاصل : علاج عرق النسا است . اندامان دفعى : آب‌پز برگ زرين درخت با شراب سيكى خوددارى بول و حيض را بر طرف كند و خون بندآمده را از مثانه بيرون آورد . زهرها : ضد سموم حشرات موذى است . زعرور ( زالزالك ) : ديسقوريدوس گويد : زالزالك درختى است خاردار و برگش به برگ درخت ( لوقوراشى ) مىماند . ميوه‌هاى كوچك سيب‌مانند دارد و از سيب كوچكترند . رنگش سرخ و خوشمزه است . و در هر يكى از ميوه‌هايش سه هسته موجود است و ازاين‌رو بعضى از مردم زالزالك را ( طريقونيقون ) ناميده‌اند كه به معنى داراى سه هسته است . نوعى ديگر از زالزالك هست كه يونانيان آن را ( هيغلمون ) و ( ساطيون ) نامند و گاهى آن را سيب بيابانى گويند . درختش به درخت سيب شبيه است و برگش تماما برگ سيب ليكن كوچكتر از برگ سيب است . بيخ و ميوهء اين نوع مستدير الشكل است . و ميوه‌اش خوردنى است و گس است . و پايينى ميوه‌اش پهن است و رنگ ميوه زرد است . مزاج : بعضى گويند سرد و تر است . خاصيت : قبض و از سنجد قبض‌تر است . صفرا را برمىكند . و در بند آوردن مواد مايع بدن از هر ميوه‌اى اثربخش‌تر است . سر : مايهء سردرد است . اندامان غذا : با معده ناسازگار است . اندامان دفعى : چون قبض است بول را بند نياورد .

--> ( 1 ) - تخم جعفرى است ( تحفه )