أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

106

قانون ( فارسى )

مىبرند . جندبيدستر ( خايه سگ آبى ) : خايه جانور دريايى است و هر دو بيضه را از هم جدا نشده مورد استفاده قرار مىدهند . پوستهء نازك دارد كه به كمترين دست زدن مىشكند . گزينش : بهتر آن است كه دو بيضه باهم و بهم چسبيده ( مزدوج ) باشند . كه در اين صورت خالص است و بىغش . گاهى جندبيدستر بدلى مىسازند . گاو شير و انگم را با خون خمير كنند و كمى جندبيدستر بدان مىافزايند و در آبدانى ( مثانه ) خشك مىكنند . كسى كه خايه را از اين حيوان جدا مىكند بايد دقت كند هنگامى كه پوست خايه را شكافت هر رطوبتى را كه در خايه موجود است و هرچه را كه در آن رطوبت هست خارج سازد . رطوبت نامبرده مانند عسل است . بايد خايه و رطوبت داخل آن را باهم خشك كنند . مزاج : از كليهء داروهايى كه گرى دهند و مىخشكانند لطيف‌تر و قوىتر است . پس بايد مزاج آن در آخر سوم تا چهارم گرم و در دوم خشك باشد . خاصيت : بادشكن است . تن را به آن بيندايند گرم شود . مادهء موم‌مانندى كه در داخل خايه است گزنده و بسيار گرمىبخش است . دمل و جوش : در علاج ورم گرم مفيد است . زخم و قرحه : در مداواى قرحه‌هاى كشنده ( قتاله ) سودمند است . مفاصل : با عصب سازگار است و گرمى دهد و در علاج لرزش و ترنجيدن تر و كزاز مرطوب و كرخى و فالج سودمند آيد . سر : اگر با سركه و روغن گل باشد در بيمارى فراموشى و ( ليثرغس ) و بيمارى خواب‌آلودگى مفيد است . و اگر بيمارى خواب‌آلودگى همراه تب باشد و آن را با عسل و فلفل مخلوط كنند و يك قاشق تناول نمايند سودمند است و زيانى نمىرساند . ضماد آن يا بخورش سردرد سرد و سردرد بادى را تسكين دهد . در علاج گرى سرد مفيد است . كسى كه گوشش باد كرده به اندازه يك دانه عدس از جندبيدستر را در روغن سنبل بگدازند و در گوش چكانند بهترين دارو است . اندامهاى تنفسى : استنشاق بخارش در علاج ورم و ساير بيماريهاى شش مفيد است . اندامان غذا : با سركه داروى سكسكه است و تشنگىآور است . اندامان دفعى : جندبيدستر و سركه كه باهم تناول شوند درد و پيچ شكم تسكين يابد و باد شكم از بين مىرود . دو درهم جندبيدستر ، مخلوط با پونه و عسل را اگر بعد از رگ زدن ( صافن ) بخورند حيض را جارى سازد ، بچه‌دان و بچه را بيرون آورد . سردى و بوى زهدان را از بين مىبرد . سردى خايه را بر طرف مىكند . زهرها : پادزهر نيش حشرات موذى است . پادزهر خفگى خربق است . جندبيدستر خاكى رنگ مايل به سياهى سم قاتل است و شايد حتى يك روز امان ندهد . كسى كه از اين سم رهايى يابد به بيمارى ورم حجاب حاجز گرفتار آيد . پادزهر اين سم ترشاب ترنج يا سركهء شراب يا شير ماچه‌خر است . جانشين : مىتوان بجاى جندبيدستر به اندازه آن سوسن زرد و نيم اندازهء آن فلفل استعمال كرد . جاوشير ( گاوشير ) : برگ درختچه‌اى است كه از زمين دور نمىشود . به برگ انجير شبيه و بسيار سبزرنگ و پنج گوشه و اجزاى متقطع و مستدير دارد . ساق اين گياه به اندازهء خيارچنبر بلند مىشود و كركى دارد كه به گرد شبيه است برگهايش بسيار كوچك است و بر سر ساقه‌اش تاج گلى هست كه به تاج گل شبت مىماند . گل زردرنگ و خوشبوى دارد . رگهايى بسيار از يك بيخ شاخه مىگيرند . گاوشير