أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
100
قانون ( فارسى )
خوك نمك سود براى تصلبات نافع است . ثمر بلوط در مداواى ورمهاى گرم كه نوپديد باشند مفيد است . زخم و قرحه : مانع زياد شدن جوشهاى سارى ، ( زخم دهان ) قرحههاى فراگير ( ساعيه ) مىباشد ، كه در اين حالت بايد برگ بلوط را بسوزانند و سائيدهء آن را بر زخم نهند يا بر زخم بپاشند كه در به هم آوردن زخمها بسيار مفيد است . سر : چون بازدارندهء بخار است سردرد مىآورد و در بند آوردن شكم نيز فعال است . اندامهاى تنفسى : داروى خونبرآوردن است . اندامان غذا : در علاج رطوبت معده مفيد است . اندامان دفعى : قبض است و در مداواى خراش و قرحهء روده و نزيف خون مؤثر است و بول را فزونى دهد . زهرها : پادزهر حشرات موذى است . آبپز پوست بلوط با شير گاو پادزهر ( سهام ارمنى ) است . مغز شاهبلوط براى هر زهرى پادزهر خوبى است . بسباسه ( چارگون ، بزباز ) : بزباز عبارت از برگهاى برهم آمده و چينوچروكدار و خشك است و رنگش مايل به زردى و سرخى است و تو گويى پوست درخت و چوب و برگ باهم آميختهاند . همانند كبابه رهآورد چين است و زبان را گاز مىگيرد . ابن ماسويه گويد : بزباز پوست « جوزبوا » است . مسيح گويد : تأثير « نارمشك » دارد و از نارمشك لطيفتر است . مزاج : پولس گويد معتدل است و ديگران گويند در دوم گرم و خشك است كه حتما گرمى و خشكى در بر دارد . خاصيت : قابض و بادشكن است . دمل و جوش : بزباز تنها باشد يا با مراهم همراه باشد سختهاى غليظ را تحليل مىبرد . آرايش : دهن را خوشبوى كند . سر : در مداواى سردردى كه از جمع شدن بادهاى متراكم در سر باشد و در علاج سردرد نصفى - شقيقه بزباز را با روغن بنفشه مخلوط كنند و به بينى كشند مفيد است . اندامان غذا : كبد و معده را توان بخشد . اندامان دفعى : در علاج درد شكم مفيد است و شكم را بند آورد . و مانع خراش روده شود و براى زهدان سودمند است . بزر كتان ( تخم كتان ، بزرك ) : تقريبا همان تأثير شنبليله را دارد . مزاج : در اول گرم ، و از حيث رطوبت و خشكى معتدل است . گويند : آب تخم كتان را از تر و شاداب آن مىگيرند و رطوبت بيرون از حد در آن هست . خاصيت : رساننده و زداينده است و از اضافه رطوبتى كه دارد باد آورد و قابض است و در سرخ شده آن با روغن نيز قبوضيت آشكار است . بزرك كه با روغن نجوشيده باشد ؟ معتدل المزاج است و قبوضيتى كه دارد با كمى نرمىبخشى همراه است . دردها را تسكين مىدهد ولى نه به اندازهء بابونه . آرايش : ضماد بزرك با بورهء سرخ ( نطرون ) و انجير در مداواى جوشهاى شيرى و برداشتن لكههاى سياه مفيد است . بزرك كه با هموزنش داروى تند و به وسيلهء عسل خمير شود علاج ترنجيدگى و ترك و پوستاندازى ناخنهاست . ورم و جوش : بزرك مخلوط با خاكستر و آب ورمهاى گرم درونى و بيرونى و ورمهاى پشت گوش و ورمهاى سخت را علاج است . مفاصل : هر تشنجى و بويژه ترنجيدن ناخنها به وسيلهء بزرك مخلوط با موم و عسل از بين مىرود . نفسكش : بزرك و بويژه بودادهاش داروى سرفهء بلغمى است . اندامان غذا : براى معده بد ، ديرهضم است و ارزش غذايى آن اندك است . اندامان دفعى : بزرك در روغن جوشيده شكم را بند آورد . سرخ نشدهاش در روغن معتدل است . ادرار بزرك ضعيف است