أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

1

قانون ( فارسى )

ستايش باد يزدان را كه سزاوار ستايش است به سبب بزرگواريش و كثرت الطافش و درود بر سرور و پيامبر ما محمد و دودمان او . و بعد . . . يكى از دوستان صديق من - كه كمك به او را در حد توانائيم لازم مىشمارم - از من خواسته است كتابى در طب تاليف كنم ، مشتمل بر قواعد كلى و جزئى اين علم ، كتابى كه در عين ايجاز و اختصار بيشترين بخش اين دانش را دربرگيرد . خواهش وى را پذيرفتم وراى من بر اين قرار گرفت كه نخست درباره كليات دانش طب ( امور عامه ) ، در زمينهء دو جنبهء نظرى و عملى آن سخن گويم و بعد به بحث درباره احكام كلى داروهاى ساده ( ادويه مفرده ) و سپس به احكام جزئى آن داروها بپردازم . چون از اين بحث فراغت يافتم به بيان كيفيت بيمارىها كه به هريك از اندامهاى بدن عارض مىشوند روى آورم ؛ در اين بحث نخست به تشريح هريك از اندامها و وظايف ( فيزيولوژى ) آنها مىپردازم . تشريح اندامهاى ساده و بحث مربوط به وظايف آن‌ها در نخستين كتاب كليات من آمده است . برآنم هرجا كه به توصيف اندامى مىپردازم ، حفظ الصحه آن را نيز بيان كنم و هر بيمارى را كه بر اندامى عارض شود با علل و اسباب آن بيمارى و راه علاج آن ، همراه با براهين لازم كه مؤيد صحت گفتار و حسن پندار من است ذكر كنم . بعد از فراغت از ذكر كليات ، بيمارىهاى جزئى را شرح خواهم داد و در اينجا نيز بدوا شناسائى بيمارى ، علل بيمارى و دلائل اثبات ( وجود ) آن مورد نظرم خواهد بود و بعد شرح جزئيات را دنبال مىكنم و علاج بيمارى مشروح را ابتدا به روش عمومى و كلى و بعد به طريقهء اختصاصى بوسيله هريك از داروهاى ساده و مركب شرح مىدهم . داروهاى ساده مذكور و فوايد آن‌ها را براى بيماران ، در كتاب « ادويه مفرده » جدول - بندى كرده‌ام ، همچنين داروهائى مانند مرهم‌ها ( اصباغ ) كه استعمال خارجى دارند و من به كار بردن آنها را در معالجات سودمند مىدانم ذكر خواهم كرد . و تو اى طالب علم هرگاه بر آن آگاه شدى ، درمىيابى كه من فقط اندكى از آنها ( داروها ) را نام برده‌ام ، ليك شايسته است كه داروهاى مركب و فوايد آنها و تركيب آنها در كتاب « اقرابادين » برشته تحرير درآيد و من درصدد نگارش آن هستم .