ابن نفيس دربارهء چشم‌پزشكى را گنجانده است . « 1 » داروشناسى . در داروشناسى ، كه آن را علم « صيدنه » يا « صيدله » نيز مىخوانند ، نويسندگان اسلامى به پيشرفت چشم‌گيرى دست يافتند . چه اينكه گسترهء جغرافيايى وسيع‌تر قلمرو اسلامى آنها را با داروهايى آشنا كرد كه براى ملل گذشته ناشناخته بود . اطلاع دربارهء مواد دارويى در آغاز مبتنى بر حدود پانصد ماده‌اى بود كه ديوسكورديوس وصف كرده بود . از بررسى قراباذين‌هاى شاپور بن سهل و ابو يوسف كندى و رسالهء قسطا بن لوقا به نام رسالة فى تدبير سفر الحج ، آشكار مىشود كه از سدهء سوم داروهاى بسيارى به كار مىرفت كه در پزشكى يونانى ناشناخته بود . بايد گفت داروها از نظر بساطت و تركّب به داروهاى مفرد ( عقاقير ، جمع عقّار ) و مركب ( قراباذين ، اقراباذين ) تقسيم مىشد . پزشكان داروهاى مركب را براى ايجاد تعادل ميان خواص و مزاج و طبيعت داروهاى مفرد و تأثير متناسب با بيمارى مىساختند و تجويز مىكردند و نيز از آنجا كه داروها نباتى ، معدنى يا حيوانى بود ، داروشناسى ارتباط بسيار نزديكى با گياه‌شناسى و جانورشناسى و كيميا داشت ؛ چنان‌كه آثارى چون فردوس الحكمه ، الحاوى و قانون هريك داراى فصولى در گياه‌شناسى و جانورشناسىاند . به‌هرحال از سدهء سوم هجرى پزشكان و داروشناسان نامدارى ظهور كردند كه آثارشان تا مدتهاى مديد مرجع و مستند پزشكان بعدى قرار گرفت . در سدهء سوم ، نخست بايد از ابن ربّن طبرى نام برد ؛ كتاب فردوس الحكمهء او نخستين كتاب جامع پزشكى و حاوى مطالبى مهم دربارهء داروشناسى است . كتاب بختيشوع بن جبرئيل در اين سده به نام نصائح الرهبان فى الادوية المركبه از ديگر آثار مهم در اين زمينه است . معتبرترين كتاب دربارهء داروشناسى الجامع لمفردات الأدويه و الاغذيه ، نوشتهء ابن بيطار بود . الجامع راهنمايى است الفبايى براى بيش از 1400 دارو در 2324 مدخل مجزّا ، برگرفته از مشاهدات خود او و نيز بيش از 260 منبع مكتوب ديگر كه او از آنها نقل كرده است . اين

--> ( 1 ) . دربارهء چشم‌پزشكى ، نك : G . Russell , " The Eemergence of Physiological Optics " in Encyclopedia of the History of Arabic Science , VOL . II , pp , 672 - 715 ; avage - Smith , " Ibnal - Nafis's Perfected Book an Ophthalmology " , Journal . for the History of Arabic Science , vol . IV ( 1980 ) , pp . 147 - 206 .