ترس آنى و ناخودآگاه نبض را لرزان و نامرتب مىگرداند « 74 » . ترس تدريجى و ديرپا در تغيير نبض همان كنش‌هاى غم را دارد . اين را نيز بدان . فصل نوزدهم - تغيير نبض بر اثر حالات غير طبيعى « 75 » بدمزاجى ممكن است بر نبض تاثير بگذارد . سابقا نبض هر مزاجى را بطور علىحده شناختيم . ممكن است بر اثر فشار نيرو ، در نبض اختلاف پيدا شود و اگر فشار بسيار شديد باشد نبض نامرتب و بىوزن مىگردد . منظور ما از « فشارآور » « 76 » هر نوع ماده‌اى است كه زيادىاش مايهء فشار است « 77 » و تفاوتى نمىكند كه آن ماده ورم و يا چيز ديگرى

--> ( 74 ) - در نسخهء انگليسى : « ترس آنى نبض را سريع ، لرزان و نامرتب مىگرداند » ( 75 ) - نبض بر اثر بيماريهاى مختلف يا حالت‌هاى غير طبيعى تحت تأثير قرار مىگيرد و از مسير عادى خود منحرف مىشود . بعنوان مثال در هنگام بروز انفاركتوس ميوكارد اختلال در ريتم قلبى بيمار ايجاد مىشود و به صورت اكستراسيستول و برادى كاردى تظاهر مىنمايد . برخى از بيماريهاى دستگاه گردش خون باعث تغيير شكل منحنى امواج نبض مىشوند و بعلاوه در ميزان فشار نبض تغييراتى بوجود مىآورند . مهم‌ترين اين بيمارىها عبارت از : آرتريوسكلروز ، بازماندن مجراى شريانى و نارسائى آئورت مىباشد . ( 76 ) - عوامل « فشارآور » در تعداد زيادى از بيماريها قابل تشخيص است و برحسب محل و موقع آن نيز متفاوت مىباشد . براى نمونه پريكارديت را مثال مىآوريم : در مراحل پيشرفته اين بيمارى ، فشار وارد بر دريچهء قلب زياد مىشود و مقدار اين فشار بر جدار بطن‌ها كه از ماهيچه‌هاى قوى تشكيل شده است كمتر از جدار دهليزها وارد مىشود . درحالىكه در بيماريهاى دو گردش بزرگ و كوچك خون ، سياهرگها بويژه وداج‌ها و سياهرگ كبدى پر از خون هستند ، بطن‌ها خالى مىباشند . در اين هنگام نبض محيطى شديد و تناوب آن زياد ، دامنه آن كوچك و سرانجام غير قابل لمس مىگردد ، فشار خون پائين مىافتد و در خاتمه چنين حالتى مىتواند به مرگ منجر گردد . ( 77 ) - تحريك و فعاليت بيش از اندازهء بعضى از دستگاهها و يا ترشح بيش از حد غدد داخلى ناشى از ازدياد برخى مواد در بدن مىتواند موقع عادى نبض را دستخوش تغيير نمايد . براى نمونه تغييرات دستگاه سمپاتيك و پاراسمپاتيك يا مواد شيميائى خاصى مىتوانند بر فعاليت بسيارى از اعضاء از جمله دستگاه قلب و عروق اثر نموده ، موجب تغيير وضع نبض گردند . مثلا آدرنوميمتيك‌ها ( مانند آدرنالين ) داروهائى هستند كه سبب تحريك اعصاب سمپاتيك مىشوند و ضربان نبض و همچنين حجم دقيقه‌اى قلب و فشار خون سيستوليك را بالا مىبرد .