أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
308
قانون ( فارسى )
ب - ورمهائى كه تبآور نيستند . اين ورمها فقط نبض اندامى را كه در آنند تغيير مىدهند و گاهى نيز اتفاق مىافتد نبض اندام ديگرى را در ساير قسمتهاى بدن تغيير دهند ، ولى چنين اتفاقى از خود ورم ناشى نمىشود بلكه از دردى سرمىزند كه ورم ببار آورده است و در واقع سبب تغيير نبض عرضى است و گوهرى نيست . تغيير نبض بوسيله ورم ناشى از چند عامل است : 1 - نوع ورم 2 - زمان ورم 3 - اندازهء ورم 4 - نوع عضو ورم كرده 5 - عارضهاى كه از ورم بوجود آمده است و همراه دائمى ورم مىباشد ( تغيير بواسطه ) . 1 - نوع ورم : اگر ورم گرم باشد نبض را ارهاى مىكند و به چندش و لرزش و سرعت و تواتر دچار مىسازد . اگر همزمان با ورم گرم ، عاملى موجب پيدايش آمدن نمناكى شود ، نبض از حالت ارهاى رهائى مىيابد و به حالت موجى درمىآيد . ليكن تا ورم گرم موجود است لرزش و سرعت و تواتر در نبض پابرجاست و جدا نمىشود . همانطور كه براى از بين رفتن حالت ارهاى علتى وجود دارد ، سببهائى نيز هستند كه حالت ارهاى را فزونى مىبخشند و آن را آشكارتر مىسازند . ورم نرم چنانچه بسيار سرد نباشد ، نبض را موجى مىگرداند و اگر بسيار سرد باشد نبض را كند و متفاوت مىكند . ورم سخت حالت ارهاى نبض را زياد مىگرداند . اگر خراج جمع آيد چون تركننده و نرمكننده است ، نبض را از حالت ارهاى به حالت موجى درمىآورد و چون سنگين است اختلاف نبض را زياد مىكند . وقتى ورم به پختگى مىرسد گرمى عرضى فرومىنشيند و در نتيجه سرعت و تواتر نبض سبكتر مىشود . 2 - زمان ورم : تا زمانى كه ورم گرم رو به افزايش است ، حالت ارهاى و ساير حالات ذكر شده دربارهء نبض رو به فزونى است و هميشه به علت كشيدگى زياد به سختى ، و به علت درد زياد به لرزش روزافزون دچار مىگردد . وقتى ورم به منتها درجه نمو نزديك مىشود عوارض نبض ، بجز آنهائى كه از نيرو تبعيت مىكنند ، جملگى فزونى مىيابند . اين روىآوردها نبض را ناتوان مىگردانند و سرعت و تواتر آن را افزايش مىدهند . در موقعى كه ورم فرومىنشيند و تحليل مىرود و يا مىتركد ، از آنجا كه سنگينى بر نيرو نمانده است نبض نيرو مىگيرد و از اين نظر كه تقويتكنندهء درد كاهش مىيابد ، لرزش سبكتر مىگردد . 3 - اندازهء ورم : بهر نسبتى كه ورم بزرگ باشد ، تغيير حالات نبض بر اثر آن نيز فزونى