أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

255

قانون ( فارسى )

1 - درد خارشى : درد خارشى ( همانطور كه در بيمارى جرب روى مىآورد ) ناشى از خلط تندمزه يا شور طعم است . 2 - درد زبرى : عامل درد زبرى خلط زبر است . 3 - درد خلنده : اين درد ناشى از علتى است كه غشاء را در عرض خود كشش مىدهد ( مانند حالتى كه بر اثر فرورفتن نوك سوزن در بدن ايجاد مىشود ) و شبيه اين است كه در درون غشاء جدائى انداخته است و در آن ، غشاء از هر طرف احساس درد مىكند . احساس درد گاهى در هر دو طرف همانند و برابر و گاهى در يك طرف بيشتر از طرف ديگر است . دو علت براى نابرابرى درد دو طرف وجود دارد : يكى اينكه اندامى كه غشاء بر آن كشيده مىشود و با آن در تماس است خود از لحاظ سختى و نرمى بخش‌هاى مختلفش يكسان نيست ، مانند ترقوه نسبت به غشائى كه آستر دنده‌ها شده است . اين احساس نابرابرى درد در حالتى روى مىدهد كه ورم در بيمارى ذات الجنب غشاء را بسوى بالا بركشيده باشد . يا اندامى كه غشاء بر آن كشيدگى مىيابد ، در حركت متشابه الاجزاء نباشد مانند حجاب . در اين حالت حس عضو يكسان نيست . دوم اينكه آسيب فقط به برخى از اجزاى اندام دردمند رسيده است و بقيه قسمت‌ها گزندى نديده‌اند . 4 - درد فشارى : درد فشارى از ماده‌اى پديد مىآيد كه اندام را در تنگنا مىگذارد و يا از بادى كه اندام را چنان دربرگرفته است كه گوئى آن را بند آورده است و در آن ، فشار بر اندام وارد مىآيد و اندام احساس درد مىكند . 5 - درد كشنده : درد كشنده يا كششى ، نوعى درد است كه در آن بادى يا خلطى عصب و ماهيچه‌ها را از هر دو طرف مىكشد و بر اثر اين كشيده شدن احساس درد بوجود مىآيد . 6 - درد پاشنده : دردى است كه عامل آن ماده گداخته‌اى از ماهيچه و غشاى ماهيچه است كه غشاء را مىكشد و در ميان غشاء و حتى در ميانه ماهيچه جدائى مىاندازد . 7 - درد شكننده : عامل درد شكننده اين است كه ماده‌اى يا بادى در بين استخوان و غشاء پوششى استخوان ظاهر مىشود ، يا سرما بر غشاء روى مىآورد و غشاء را تند مىگرداند و مىبندد . 8 - درد سست : سبب درد سست آن است كه ماده‌اى گوشت ماهيچه را كشيدگى مىدهد و با وتر كارى ندارد . از اين روى آن را درد سست ناميده‌اند كه گوشت از عصب و وتر غشاء سست تركيب شده است .