آرامش در همهء حالات سردكننده و رطوبت‌دهنده‌ى بدن است ، زيرا شكوفائى حرارت غريزى در حالت آرامش از بين مىرود و توقف خفه‌كننده‌اى به آن روى مىآورد و در چنين حالتى بدن سرد مىگردد . چون مواد زائد در موقع آرامش گداخته مىشوند ( مىسوزند ) بدن به رطوبت نايل مىآيد . فصل سيزدهم - تاثير خواب و بيدارى خواب و آرامش بسيار شبيه هم هستند و بيدارى مشابه حركت است . ليكن خواب و بيدارى ويژگىهائى دارند كه نمىتوان آن را ناديده گرفت . مىگوئيم : حرارت غريزى بر اثر خواب متوقف مىشود و نيرو را از سر مىگيرد و همه نيروهاى طبيعى را تقويت مىنمايد . خواب مجارى روان نفسانى را مرطوب مىكند ، آنها را بر اثر رطوبت سست مىگرداند و گوهر روان را تيره ( تكدير ) مىنمايد و از گداختن بازمىدارد . در اين حالت نيروهاى نفسانى به سستى مىگرايند . خواب : خواب انواع خستگى را از بين مىبرد و موادى را كه بيش از حد ميل به تخليه دارند محبوس مىسازد . تنها مواد زائدى كه نزديك پوست قرار دارند بوسيله خواب محبوس نمىشوند و خواب حتى به دفع آنها كمك مىكند . علت اين كمك نيز آن است كه خواب حرارت را در داخل نگهميدارد و غذا را در بدن توزيع مىكند و بعد از آن ، قسمتى را كه دفع‌شدنى است و نزديك پوست گرد آمده است آزاد مىكند . ليكن بيدارى در دفع مواد زائد موثرتر از خواب است و موادى را كه آمادهء به جريان افتادن هستند بجريان مىاندازد . اما خواب در دفع عرق بدن فعال‌تر از بيدارى است و پيدايش عرق نه از گداختن مواد لطيف ( رقيق ) بدن ، بلكه از تحليل آن بر اثر خواب است . كسى كه هنگام خواب بدون علت خارجى بسيار عرق مىكند ، نشانهء آن است كه بدن را زيادتر از حد لازم بوسيلهء مواد غذائى مالامال كرده است . خواب موادى را كه براى هضم يا پختگى آمادگى دارند با خون هم‌مزاج مىگرداند و آنها را گرمى مىبخشد . گرمى در بدن منتشر مىگردد و بدن بوسيله گرمى غريزى دربرگرفته مىشود . اگر خلطهاى گرم مرارى در بدن باشند ، خواب طولانى موجب مىشود كه گرمى غير طبيعى ، بدن را حرارت بخشد . اگر خواب توام با خلاء باشد يعنى شخص خوابيده گرسنه باشد بر اثر تحليل رفتن به حالت سردى مىرسد و يا اگر به خلطى برخورد كه در برابر نيروى هاضمه سرپيچى كرده است ، در بدن سردى روى مىدهد .