از لحاظ مقدار رطوبت و خشكى معتدل است و همچنين از حيث گرما و سرما در حالت اعتدال مىباشد . هرچند مزاج بهار در اوايل فصل به سوى رطوبت گرايش بيشترى دارد و از اعتدال دور شده است ، با اين‌همه دورى بهار از اعتدال در اوايل فصل با دورى پائيز از اعتدال كه به سوى خشك‌مزاجى گرايش دارد قابل قياس نيست . گذشته از آن اگر كسى بگويد كه پائيز از حيث گرمى و سردى داراى مزاج كاملا معتدل نيست از حقيقت دور نشده است زيرا هواى پائيزى به علت خشكى زيادش آمادگى كامل براى پذيرش گرما دارد و با مزاج آتشينى كه تابستان براى آن تدارك ديده است خود را هماهنگ مىسازد . به اين جهت نيمروزهاى پائيز به روزهاى گرم تابستان مىمانند و مىتوان آنها را نيمروز تابستانى ناميد . شبها و بامدادان پائيز سرد است ، زيرا اولا در پائيز خورشيد از برابر سرما كناره گرفته است و ثانيا هواى لطيف و نامتراكم ، از سردى تاثير زياد مىپذيرد . اما اعتدال مزاج بهار از لحاظ گرمى و سردى بيشتر از پائيز است ، زيرا هواى بهار مانند هواى پائيز از گرما و سرما چندان تاثيرپذيرى ندارد كه خود را مانند پائيز با سبب هماهنگ سازد . شب‌ها و روزهاى بهارى از حيث گرما و سرما زياد متفاوت نيستند . اگر پرسيده شود چرا شبهاى پائيزى از شبهاى بهارى سردترند ، در صورتى كه هواى پائيز لطيف‌تر است و بايد گرم‌تر باشد ؟ در پاسخ مىگوئيم هوائى كه بسيار رقيق باشد سرنوشتش مانند سرنوشت آبى است كه بسيار رقيق است و سردى و گرمى بر آن زودتر اثر مىگذارند . به همين علت است كه اگر آب را گرم كنيم و آن را در سرما قرار دهيم تا يخ ببندد زودتر از آبى كه قبلا گرم نكرده‌ايم يخ مىبندد ، زيرا وقتى آب گرم مىشود رقيق مىگردد و سرما به سهولت در آن نفوذ مىكند . علت اينكه بدن ما نسبت به سرماى بهارى چنان حساسيتى ندارد كه نسبت به سرماى پائيزى دارد اين است كه بدن در بهاران از سرما به گرما آمده است و قبلا به سرما عادت كرده بود ، ليكن در پائيز عكس اين مسئله صادق است . علاوه بر آن پائيز به طرف زمستان سير مىكند و بهار از زمستان دور شده است . اين نكته را نيز بدان كه هريك از فصول در هر منطقه از مناطق زمين ، نوعى بيمارى را برميانگيزد . بر طبيب است كه بيمارى ويژهء سرزمين‌هاى مختلف و تابع فصول مختلف را به خوبى بشناسد تا بتواند وسايل پيشگيرى يا چاره‌جوئى و معالجه آنها را تدبير نمايد . گاهى اتفاق مىافتد كه در يك روز معين حالت فصل معينى بروز مىكند ، روزى ممكن است زمستانى و روز ديگرى تابستانى باشد ؛ روزى پيش مىآيد كه مىتوان آن را پائيزى ناميد و سرانجام روز ديگرى را مىبينيم كه در آن هم گرما و هم سرما هر دو عارض مىشوند .