تعليم دوم - علل كه در دو جمله مىآيد : جملهء اول - عوارضى كه از يك علت پيدا مىشوند . و آن مشتمل بر نوزده فصل است . فصل اول : كليات دربارهء علل براى حالات بدن - منظورم از حالات بدن چنان كه ذكر كرديم ، سلامت ، بيمارى و حالت واسط است - سه علت وجود دارند كه عبارتند از علت سابق ، علت شروع ، علت دوام دهنده ( و اصل ) . علت‌هاى سابق و و اصل در پديده‌هاى حالات بدن شريك هستند ، منظورم اين است كه اين دو يا خلطى يا مزاجى و يا تركيبى مىباشند . خلط و مزاج و تركيب متعلق به تن هستند . علل شروع‌كننده پديده‌هائى خارج از گوهر بدن هستند و بر بدن تاثير مىگذارند . علل شروع‌كننده ( پديدآورنده بيمارى ) در بدن يا از اجسامى كه بر بدن روى آورده‌اند پديد مىآيند ، مانند حالتى كه بر اثر ضربه ، يا گرمى هوا ، يا غذاى داغ يا سردى هوا و يا سردى خوراك بر بدن وارد مىآيد . يا اينكه نفسانى مىباشند - نفس چيزى غير از بدن است - مانند حالتى كه بر اثر خشم ، ترس و مشابه آنها دست مىدهد . علل شروع‌كننده و علل و اصل وجه مشتركشان در اين است كه شايد بين آنها و حالات نامبرده واسطه‌اى نباشد ، ليكن علل سابق با علل و اصل متفاوتند و وجه مشتركى ندارند ، چون آنچه را كه علل سابق ناميديم حالت را راسا بوجود نمىآورند . عللى بين سابق و حالت بدن موجود است كه براى بوجود آوردن حالت ، از علت پيشين به حالت نزديكتر است . تفاوت و تمايز علت سابق و علت شروع‌كننده در اين است كه علت سابق مربوط به تن است و علت شروع‌كننده به خارج از بدن تعلق دارد . تفاوت ديگرشان اين است كه بين علت سابق و پيدا - شدن حالت حتما بايد واسطه‌اى باشد ولى براى علت شروع‌كننده اين قيد حتمى بودن